Sửa Luật Kiến trúc: Đề cao bản sắc văn hóa, bảo đảm hài hòa giữa phát triển và bảo tồn

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Nhiều ý kiến cho rằng việc sửa đổi luật lần này không chỉ nhằm hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền mà còn cần tạo nền tảng pháp lý để bảo tồn bản sắc văn hóa, nâng cao chất lượng kiến trúc và phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh khẳng định việc sửa đổi Luật Kiến trúc là cần thiết trong bối cảnh Việt Nam sở hữu nền văn hóa đa dạng của 54 dân tộc với nhiều giá trị kiến trúc đặc sắc cần được gìn giữ và phát huy.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, kinh nghiệm quốc tế cho thấy kiến trúc không chỉ tạo nên giá trị thẩm mỹ của mỗi công trình mà còn có thể trở thành di sản được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, lần sửa đổi luật này cần tạo chuyển biến về tư duy trong bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc gắn với bản sắc văn hóa dân tộc.

Đánh giá quy định về bản sắc văn hóa dân tộc tại Điều 5 của dự thảo luật, bà Nguyễn Thị Thanh cho rằng việc thay thế các quy định mang tính khái quát bằng những tiêu chí cụ thể như tổ chức không gian, hình thức kiến trúc, kỹ thuật xây dựng và cảnh quan là bước tiến tích cực.

Tuy nhiên, các khái niệm trong dự thảo vẫn còn khá trừu tượng, có thể gây khó khăn khi triển khai trong thực tế. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc xác định bản sắc kiến trúc sẽ tác động trực tiếp đến quy hoạch, cấp phép xây dựng, chi phí đầu tư cũng như quyền và lợi ích của người dân. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chí, bản đồ quy hoạch và bản sắc kiến trúc của từng địa phương, đồng thời tham vấn rộng rãi các chuyên gia và cộng đồng để bảo đảm các quy định có tính khả thi, dễ áp dụng và thuận lợi trong công tác quản lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề xuất bổ sung quy định yêu cầu việc xác định, nhận diện bản sắc kiến trúc phải dựa trên điều tra, khảo sát ý kiến chuyên gia và cộng đồng, đồng thời công khai dữ liệu và trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý.

Liên quan đến quy định về tiếp cận phổ quát đối với công trình kiến trúc, bà Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung yêu cầu bảo đảm người khuyết tật, người cao tuổi và trẻ em có thể tiếp cận, sử dụng công trình thuận lợi. Tuy nhiên, cụm từ "dễ dàng tiếp cận" còn mang tính định tính, cần được cụ thể hóa bằng các tiêu chí kỹ thuật trong văn bản hướng dẫn thi hành.

Đối với quy định về quản lý các công trình nằm trong hoặc liền kề khu vực di tích, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa ngành Xây dựng và ngành Văn hóa nhằm bảo đảm không hạ thấp mức độ bảo vệ đối với các công trình có giá trị kiến trúc hoặc cảnh quan, kể cả những công trình chưa được xếp hạng di tích.

Góp ý về quy chế quản lý kiến trúc, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần quy định rõ tiêu chí để xác định "xã đủ điều kiện" khi được phân cấp thực hiện nhiệm vụ quản lý kiến trúc, tránh tình trạng áp dụng thiếu thống nhất giữa các địa phương.

Đối với quy định về thi tuyển phương án kiến trúc, bà Nguyễn Thị Thanh đề nghị nghiên cứu kỹ cơ chế tuyển chọn đối với các công trình quy mô lớn, kể cả công trình sử dụng vốn ngoài ngân sách nhưng có tác động lớn đến cảnh quan và bản sắc văn hóa. Theo đó, cần bảo đảm tính cạnh tranh, công khai và minh bạch trong quá trình lựa chọn phương án kiến trúc.

Đồng tình với định hướng sửa đổi Luật, đại biểu Phạm Hùng Thắng, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình, đề nghị bổ sung quy định về nhận diện kiến trúc truyền thống của cộng đồng các dân tộc thiểu số, đồng thời giao UBND cấp tỉnh xây dựng bộ tiêu chí và khung hướng dẫn chung để tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng theo cách khác nhau.

Trong khi đó, đại biểu Lò Việt Phương, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Sơn La, cho rằng cần có hướng dẫn thống nhất về tiêu chí xác định bản sắc kiến trúc để bảo đảm khách quan, đồng bộ trong công tác quản lý trên phạm vi cả nước.

Bích Diệp