"Xanh hóa" làng nghề Thủ đô trong kỷ nguyên số

Hà Nội hiện là nơi tập trung số lượng làng nghề lớn nhất cả nước với hơn 1.300 làng nghề và làng có nghề, trong đó có hơn 300 làng nghề truyền thống đã được công nhận chính thức. Đây không chỉ là nguồn lực kinh tế quan trọng, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động mà còn là kho tàng di sản văn hóa phong phú. Tuy nhiên, sự phát triển này đang đi kèm với áp lực lớn về môi trường.

Nhiều làng nghề thuộc các lĩnh vực như chế biến nông sản, cơ khí, tái chế nhựa, dệt nhuộm... đang tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm cao về nước thải, khí thải và chất thải rắn.

Trả lời báo chí, ông Nguyễn Trọng Nhất, Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) đánh giá: "Áp lực môi trường tại các làng nghề hiện nay rất lớn do đa số cơ sở sản xuất có quy mô hộ gia đình, công nghệ còn lạc hậu và nằm xen kẽ trong khu dân cư". Thực tế này đòi hỏi những giải pháp quyết liệt từ quy hoạch đến hạ tầng.

Để giải quyết triệt để, Hà Nội đã ban hành Quyết định số 2546/QĐ-UBND và “Đề án tổng thể phát triển làng nghề giai đoạn 2025-2030”. Mục tiêu then chốt là duy trì 100% làng nghề được công nhận phải đủ điều kiện về bảo vệ môi trường.

Thành phố xác định 11 nhóm giải pháp trọng tâm như: Quy hoạch làng nghề, hoàn thiện chính sách hỗ trợ bảo vệ môi trường, phát triển cụm công nghiệp làng nghề, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và tăng cường xã hội hóa nguồn lực xử lý ô nhiễm... Thành phố cũng đẩy mạnh đánh giá mức độ ô nhiễm tại các làng nghề, đã xác định được 60 làng nghề ô nhiễm môi trường cần xử lý theo lộ trình đến năm 2030; 16 làng nghề ô nhiễm có dấu hiệu mai một cần xử lý môi trường kết hợp khôi phục sản xuất.

Hiện tại, 17 làng nghề đã được đưa vào phạm vi thu gom, xử lý nước thải tập trung và 188 làng nghề đã có hệ thống thoát nước.

Trong kỷ nguyên số, việc bảo vệ môi trường không còn tách rời khỏi công nghệ. Ông Trần Nhật Lam, Phó Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương, nhận định rằng chuyển đổi số góp phần trực tiếp vào bảo vệ môi trường. Khi dữ liệu sản xuất được quản lý đồng bộ, chính quyền và cộng đồng có thể giám sát chặt chẽ hơn các chỉ số xả thải.

Tại một toạ đàm trực tuyến mới đây, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, nhấn mạnh việc thay đổi "văn hóa nghề". Theo ông, chuỗi giá trị nghề hiện đại cần bổ sung các công đoạn mới như: “Truy xuất nguồn gốc sản phẩm, chứng minh sản phẩm không tàn phá rừng, không gây ô nhiễm môi trường, không độc hại”.

Việc "xanh hóa" không chỉ là xử lý nước thải mà còn là thay đổi nhận thức của chính người làm nghề. Ông Nguyễn Minh Tấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, khẳng định quan điểm: “Phát triển kinh tế làng nghề phải đi đôi với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân”. Những cơ sở không đáp ứng tiêu chí môi trường sẽ bị yêu cầu khắc phục hoặc thu hồi danh hiệu.

Thực tế tại các địa phương như xã Phượng Dực hay xã Hưng Đạo cho thấy, sự đồng thuận của người dân là yếu tố quyết định. Việc sử dụng nguyên liệu thân thiện, phân loại rác tại nguồn và ứng dụng công nghệ để minh bạch hóa quy trình sản xuất đang giúp các sản phẩm làng nghề như gốm Bát Tràng hay mây tre đan không chỉ giữ được "hồn cốt" mà còn đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Với lộ trình bài bản và sự hỗ trợ của công nghệ số, các làng nghề Hà Nội đang dần khoác lên mình "chiếc áo mới" sạch hơn, bền vững hơn. Việc bảo tồn nghề truyền thống giờ đây gắn liền với sứ mệnh bảo vệ không gian sống cho cộng đồng, giúp tinh hoa di sản Thủ đô vươn xa hơn trong tương lai.

Minh Anh