Đất đai là “phép thử” lớn nhất của Luật Phát triển đô thị

Trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh bày tỏ sự tán thành với việc ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho các địa phương. Dự thảo luật thể hiện tư duy kiến tạo thông qua việc giao đủ thẩm quyền và công cụ huy động nguồn lực cho đô thị.

Tuy nhiên, bà Thanh đặc biệt lưu ý: Phân quyền mạnh nhưng không được "phân mảnh" trật tự pháp luật. Việc trao quyền quản trị cho địa phương phải đi đôi với bảo tồn tính thống nhất của quyền lực Nhà nước và tuân thủ khuôn khổ Hiến pháp. Bà đề nghị Ban soạn thảo rà soát kỹ các quy định cho phép văn bản địa phương quy định khác với Trung ương để tránh gây vướng mắc cho doanh nghiệp và người dân.

Nhấn mạnh đất đai là nguồn lực công hữu hữu hạn, Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định đây là "phép thử" lớn nhất để đảm bảo tính công bằng.

Bà tán thành chủ trương khai thác giá trị tăng thêm từ đất để đầu tư hạ tầng, nhưng cần làm rõ ba vấn đề: Giá trị tăng thêm do ai tạo ra và ai là người được hưởng? Người có đất bị thu hồi được chia sẻ lợi ích như thế nào?

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu không để xảy ra tình trạng Nhà nước thu hồi đất theo giá trị cũ nhưng sau đó đấu giá theo giá trị đã tăng nhờ hạ tầng mà người dân không được chia sẻ hợp lý phần chênh lệch đó.

Để bảo đảm tính minh bạch, tránh tình trạng "dự án treo", bà Thanh đề nghị bổ sung các điều kiện chặt chẽ vào Điều 13 của dự thảo: Thứ nhất, chỉ thu hồi đất khi dự án đã được xác định rõ về mục tiêu, ranh giới, nguồn vốn và tiến độ. Thứ hai, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được phê duyệt và khu tái định cư phải đủ điều kiện trước khi thực hiện thu hồi đất ở.

Thứ ba, phần giá trị đất tăng thêm nhờ đầu tư công phải được phân bổ trở lại cho hạ tầng xã hội, nhà ở xã hội và cộng đồng dân cư chịu ảnh hưởng. Thứ tư, việc xác định giá đất, chỉ tiêu quy hoạch và các khoản thu từ giá trị tăng thêm phải được công khai, có kiểm toán và chịu sự giám sát độc lập.

Bên cạnh đó, cần phân định rõ ranh giới giữa thu hồi đất vì lợi ích công cộng và thu hồi đất cho mục tiêu thương mại để có tiêu chí bồi thường phù hợp.

Đối với các cơ chế đặc thù cho phép giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu (như tại các Khu thương mại tự do), Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải được kiểm soát bằng trách nhiệm giải trình cao nhất.

Mọi ngoại lệ chỉ được chấp nhận khi lợi ích công cộng được chứng minh rõ ràng. Bà đề nghị phải công khai tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, thực hiện định giá đất độc lập và áp dụng cơ chế thu hồi dự án, bồi hoàn ưu đãi nếu nhà đầu tư vi phạm cam kết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh: Phát triển đô thị phải gắn liền với bảo vệ chỗ ở và sinh kế cho không chỉ người có sổ đỏ mà cả người lao động phi chính thức, hộ kinh doanh nhỏ.

Các dự án cải tạo đô thị cần tổ chức tham vấn ý kiến cộng đồng thực chất, đảm bảo nơi ở mới phải có điều kiện sống bằng hoặc cao hơn nơi cũ theo đúng tinh thần Nghị quyết 21 của Trung ương.

"Một đạo luật kiến tạo không phải là đạo luật trao quyền nhiều nhất, mà là đạo luật đặt quyền lực đúng chỗ, xác định giới hạn rõ ràng và bảo đảm người chịu tác động có tiếng nói thực chất", Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Tuấn Kiệt