Khơi thông chính sách cho nghệ nhân, tôn vinh "báu vật nhân văn sống"

Bước tiến mới trong chính sách đãi ngộ nghệ nhân

Nghệ nhân được UNESCO trân trọng gọi là những báu vật nhân văn sống, bởi họ là người nắm giữ tinh hoa văn hóa nghệ thuật hay nghề truyền thống của dân tộc. Câu chuyện đãi ngộ nghệ nhân không chỉ còn là câu chuyện nội bộ của ngành văn hóa mà đang trở thành một yêu cầu cấp thiết trong chính sách văn hóa quốc gia của các địa phương.

Từ tháng 9/2026, các quy định tại Nghị định 215/2025/NĐ-CP sẽ chính thức đi vào đời sống, mang đến những hỗ trợ thiết thực cho cộng đồng nghệ nhân. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cả nước hiện có gần 3.000 nghệ nhân thuộc lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể sẽ được thụ hưởng các chính sách mới này.

Cụ thể, Nhà nước sẽ thực hiện trợ cấp sinh hoạt hàng tháng và đóng toàn bộ bảo hiểm y tế cho các Nghệ nhân nhân dân (NNND) và Nghệ nhân ưu tú (NNUT). Ngoài ra, khi các nghệ nhân qua đời, cơ quan tổ chức hoặc cá nhân trực tiếp lo mai táng sẽ được hỗ trợ chi phí mai táng phí theo quy định. 

Một điểm sáng của Nghị định 215 là tinh thần nhân văn, tập trung vào các đối tượng yếu thế và vùng sâu vùng xa. Chính sách đặc biệt ưu tiên nghệ nhân là người dân tộc thiểu số. Nghệ nhân sinh sống tại vùng núi, biên giới, hải đảo hoặc các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Nghệ nhân là người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo.

Bên cạnh hỗ trợ đời sống, Nhà nước còn cấp kinh phí để nghệ nhân tổ chức các lớp truyền dạy, tham gia biểu diễn và quảng bá di sản ra cộng đồng. Việc này không chỉ giúp nghệ nhân có thêm thu nhập mà còn tạo môi trường để di sản tiếp tục được "sống" trong dòng chảy đương đại.

Không chỉ tập trung vào cá nhân, chính sách mới còn mở rộng hỗ trợ cho các câu lạc bộ (CLB) và nhóm thực hành di sản nhằm tạo nền tảng hoạt động vững chắc.

Để nhận được hỗ trợ kinh phí hoạt động và mua sắm nhạc cụ, đạo cụ, các đơn vị cần đáp ứng các điều kiện sau: Được UBND cấp xã chấp thuận thành lập, có quy chế hoạt động và ít nhất 05 hội viên. Duy trì sinh hoạt định kỳ ít nhất 01 lần/tháng. Có khả năng thực hành liên tục và tổ chức truyền dạy di sản trên địa bàn.

Tầm nhìn chiến lược từ Nghị quyết 80-NQ/TW

Việc chăm lo cho nghệ nhân không chỉ là câu chuyện của ngành văn hóa mà là nhiệm vụ trọng tâm trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Trả lời báo chí, PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết, việc bảo đảm chính sách đãi ngộ xứng đáng với nghệ nhân dân gian (NNDG) và văn nghệ sĩ tài năng phản ánh rất rõ một quan điểm nhất quán của Đảng ta: Con người là chủ thể, giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước và tiến bộ xã hội. Muốn phát triển văn hóa bền vững thì phải đầu tư đúng mức cho con người, cho nhân lực đang trực tiếp gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa.

NNDG và văn nghệ sĩ tài năng là nhân lực tinh hoa trong lĩnh vực văn hóa, là chủ thể tạo dựng sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam. Các tác phẩm văn học, điện ảnh, sân khấu... và sinh hoạt văn hóa dân gian có thể khơi gợi những cảm xúc tốt đẹp, lay động mạnh mẽ nhận thức, ý thức của công chúng.

Có thể thấy, NNDG là những báu vật nhân văn sống, đóng vai trò cốt lõi trong việc lưu giữ, thực hành, sáng tạo và truyền dạy các di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Chính sách đãi ngộ thực chất sẽ giúp ngăn chặn sự "đứt gãy" các giá trị truyền thống khi thế hệ nghệ nhân già yếu đi. Khi giá trị lao động sáng tạo được ghi nhận, nghệ nhân sẽ chủ động đào tạo thế hệ mới, biến di sản thành "tài sản sống" của cộng đồng. Đây là nền móng để "sức mạnh mềm" của văn hóa Việt Nam tiếp tục lan tỏa và ngân vang trong tương lai.

Nếu được triển khai nghiêm túc, hiệu quả, chủ trương bảo đảm chính sách đãi ngộ xứng đáng nghệ nhân, văn nghệ sĩ trong Nghị quyết số 80-NQ/TW sẽ tạo ra những chuyển biến căn bản và lâu dài cho văn hóa nước nhà; giúp văn hóa Việt đủ nội lực để phát triển bền vững.

Minh Anh