Khởi nghiệp - Cần tri thức hay cần những câu chuyện truyền động lực, tạo cảm hứng?

Những người thành công thường kể lại câu chuyện của mình một cách hào hứng và hay ho. Và nhiều người khác cũng thường đem những câu chuyện hay ho của người thành công ra để "truyền cảm hứng" (cụm từ đang là mốt thời thượng) cho những người khởi nghiệp hoặc có ý định khởi nghiệp.

Lẽ đương nhiên nó không chỉ có tác dụng truyền cảm hứng mà còn tạo nên sự phấn khích đến mức khó cưỡng cho nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ. Những câu chuyện có thật đó cứ lan truyền, và đôi lúc còn được người khác thêu dệt, thêm mắm, thêm muối cho thêm phần lôi cuốn, hấp dẫn, và... gợi hứng.

Và rồi nhiều người khởi nghiệp cũng học theo, làm theo... Họ cũng bán ngôi nhà duy nhất (chứ không phải thứ nhất), và là ngôi nhà của mẹ (chứ không phải của mình) để trả nợ sau những tháng ngày hăm hở khởi nghiệp. Và rồi họ bán tiếp chiếc xe máy cuối cùng, con heo cuối cùng của mẹ để trả nợ. Và rồi thành công đâu chẳng thấy, chỉ thấy nợ nần chồng chất, phải trốn chui, trốn nhủi, không dám nhìn mặt bạn bè, người thân...

Họ đã thất bại thảm hại chỉ vì được "truyền cảm hứng" và phấn khích quá đà. Không mấy ai dạy cho họ khởi nghiệp phải chuẩn bị gì, trang bị gì, học hỏi gì, bắt đầu từ đâu, tiến hành các bước đi thế nào, lập kế hoạch và quản lý rủi ro ra sao... Chỉ thấy những lớp học, những bài viết, những câu chuyện về những "tấm gương thành công", "công thức thành công" và những lời khuyên theo kiểu "cứ đi rồi sẽ đến", "không gì là không thể", "không bao giờ bỏ cuộc"... Họ được các thầy bơm cho "thuốc lắc", rồi bảo hãy lên xe mà lái đi, đừng sợ hãi, đừng từ bỏ, cứ đi rồi sẽ đến (đến đâu thì thầy không nói). Và hậu quả thế nào, chắc không khó đoán.

Những câu chuyện cứ na ná nhau, toàn là "tấm gương vượt khó", "không nản lòng", "không bỏ cuộc", "không sợ thất bại", "trượt ngã thì đứng lên"...

Tôi luôn dặn dò những người khởi nghiệp hãy biết sợ thất bại, đặc biệt là những thất bại quá sức chịu đựng. Hãy xem thất bại như kẻ thù để đừng dễ dàng chấp nhận nó. Hãy bắn đạn nhỏ trước khi nã đại bác. Hãy đừng để phải bán ngôi nhà duy nhất, chiếc xe máy duy nhất, hay con heo cuối cùng để trả nợ. Hãy chuẩn bị kỹ cả về tâm thế lẫn tri thức trước khi khởi nghiệp.

Đừng khởi nghiệp vì "cảm hứng"' mà người khác truyền cho bạn qua những câu chuyện hay ho của họ. Hãy khởi nghiệp bằng sự nghiêm túc và tinh thần trách nhiệm cao - trách nhiệm với bản thân, với những người đã đặt niềm tin và hy vọng vào bạn. Hãy ra quân với tâm thế "quyết thắng trận này" (cho dù có thể thất bại), chứ không phải với tinh thần "nếu thất bại cũng không sao" hay "nếu trượt ngã thì đứng dậy đi tiếp thôi"!

Có những cú ngã không bao giờ có thể gượng dậy được chứ đừng nói là "đứng dậy đi tiếp"

Những câu chuyện "truyền cảm hứng", nếu người kể có trách nhiệm hơn, thêm vào những lời khuyên, những cảnh báo, những kiến thức cần có khi khởi nghiệp thì sẽ có tác dụng tốt cho nhiều người.

Ngược lại, nếu chỉ kể ở khía cạnh "sẵn sàng bán nhà để trả nợ", "ngã thì đứng lên"... thì nó sẽ gây tác dụng ngược cho nhiều người. Khởi nghiệp cần nghiêm túc, trách nhiệm, trang bị kiến thức và sự chuẩn bị kỹ càng, chứ không chỉ theo "cảm hứng".

Khi kể, hãy nói thêm những điều có ích khác cho người nghe để họ đừng phấn khích quá, đừng ngộ nhận mà gây hại cho họ. Thuốc bổ cũng phải dặn dò cách dùng. Các câu chuyện truyền cảm hứng cũng vậy!

NGUYỄN HỮU LONG