Khi công nghệ "chạm" ngõ, thay đổi đời sống dân sinh

Điểm sáng chuyển đổi số lan tỏa từ xã, phường

Tại Hà Nội, AI đang dần trở thành một "trợ lý ảo" thực thụ cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Điển hình tại phường Tây Tựu, địa phương đã tổ chức 6 lớp tập huấn chuyên sâu, hướng dẫn cán bộ và thành viên Tổ chuyển đổi số cộng đồng tự xây dựng các "trợ lý AI" cá nhân hóa.

Những công cụ này hỗ trợ đắc lực từ việc soạn thảo văn bản, lập kế hoạch đến tổng hợp ý kiến cử tri, giúp giảm tải đáng kể khối lượng công việc hành chính thuần túy.

Tại phường Nghĩa Đô, việc ứng dụng phần mềm MISA OneAI đã mang lại sự thay đổi rõ rệt trong hiệu suất xử lý công việc chuyên môn: “Trợ lý AI hỗ trợ hiệu quả nhiều công việc như tổng hợp tài liệu, xây dựng nội dung. Nhờ đó, cán bộ có thêm thời gian cho những phần việc ưu tiên sự chủ động và cần xử lý trực tiếp”, chị Nguyễn Thị Tuyết, cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội phường Nghĩa Đô cho biết.

Thành phố đặt mục tiêu đến ngày 1/10/2026, 100% cơ quan nhà nước phải ứng dụng AI trong chỉ đạo và 100% hồ sơ công việc xử lý trực tuyến. Khi bộ máy chính quyền "thông" về công nghệ, sức mạnh số mới có thể lan tỏa nhanh chóng đến từng ngõ ngách khu dân cư.

Để công nghệ thực sự "chạm" vào đời sống, Hà Nội đã kích hoạt mô hình Tổ Chuyển đổi số cộng đồng tại 100% thôn, tổ dân phố. Với phương châm "Đi từng ngõ, gõ từng nhà", các thành viên trong tổ đóng vai trò là hạt nhân của phong trào "Bình dân học vụ số", kiên trì bồi dưỡng kiến thức cho người dân.

Cấp xã, phường đã trở thành điểm sáng của kinh tế số thông qua việc thực hiện đợt cao điểm 100 ngày chuyển đổi số bắt đầu từ ngày 14 tháng 7 năm 2026. Nhiều chỉ tiêu cốt lõi đã đạt kết quả vượt bậc.

Cụ thể, hoạt động quảng bá sản phẩm qua hình thức livestream đạt 2.101 sản phẩm, vượt mức giao cả đợt là 2.000 sản phẩm. Thành phố đã đưa 568 sản phẩm OCOP và làng nghề lên sàn thương mại điện tử, đạt tỷ lệ 90,2%. Đồng thời, hoàn thành 232 trên tổng số 311 chợ dân sinh thanh toán không dùng tiền mặt, đạt 74,6%.

Toàn thành phố có 64 xã, phường tổ chức livestream, đạt tỷ lệ 50,8%, và 283 tuyến phố kinh doanh không dùng tiền mặt, đạt tỷ lệ 44,9%. Chiến dịch đã hỗ trợ chuyển đổi số thành công cho khoảng 88.000 hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như các làng nghề, đạt tỷ lệ khoảng 24%.

Những điểm sáng thực tế đã minh chứng cho hiệu quả kinh tế rõ rệt. Tại chợ Mạch Tràng (Đông Anh), tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt vượt ngưỡng 95% không chỉ tăng doanh thu 10-20% mà còn giúp tiểu thương tiết kiệm tới 60% - 70% chi phí quảng cáo truyền thống. Mô hình "Một cửa liên thông lưu động" tại chợ Minh Khai giúp tiết kiệm từ 3 đến 5 giờ làm việc cho mỗi thủ tục.

Tại xã Đông Anh và phường Chương Mỹ, việc đưa sản phẩm lên sàn TMĐT đã giúp cắt giảm 10-15% chi phí trung gian, mang lại lợi nhuận trực tiếp cho người lao động.

Tháo gỡ điểm nghẽn, hiện thực hoá mục tiêu đóng góp 22% GRDP

Để hiện thực hóa mục tiêu kinh tế số chiếm 22% GRDP, Hà Nội đang đứng trước một phép thử đầy áp lực. Đây là chỉ tiêu đầy tham vọng, cao hơn mức 14,5% của Trung ương và đòi hỏi tốc độ tăng trưởng của Thủ đô phải nhanh gấp 9,7 lần bình quân cả nước.

Dù kết quả 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận tỷ trọng kinh tế số đạt 16,7% (khoảng 5,5 tỷ USD) với mức tăng trưởng 10,6%, tuy nhiên vẫn còn những "nút thắt" nội tại cần tháo gỡ.

Báo cáo tại cuộc họp của Thành uỷ Hà Nội diễn ra mới đây, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Cù Ngọc Trang cho biết, có 4 rào cản cốt lõi đang tạo ra lực cản tại cơ sở. Thứ nhất, sự "lệch pha" về cơ cấu. Kinh tế số lõi đang chiếm ưu thế áp đảo với 58% (3,2 tỷ USD), trong khi kinh tế số ngành mới đạt 42% (2,3 tỷ USD). Con số này thấp hơn tới 28 điểm phần trăm so với mục tiêu 70% của Nghị quyết 57, cho thấy công nghệ vẫn chưa thực sự "thấm" sâu vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh truyền thống.

Thứ hai, nhận thức chưa đồng bộ. Tình trạng triển khai manh mún, "nơi nóng nơi lạnh" giữa các xã, phường vẫn tồn tại, do nhận thức về kinh tế số của một bộ phận cán bộ và người dân còn hạn chế. Thứ ba là về kỹ năng số của tiểu thương. Phần lớn các hộ kinh doanh, làng nghề vẫn vận hành theo phương thức tự phát, thiếu kỹ năng quản trị hiện đại trên không gian số.

Thứ tư là "điểm nghẽn" giải ngân. Đây là vấn đề nhức nhối nhất khi tỷ lệ giải ngân kinh phí chuyển đổi số toàn thành phố tính đến tháng 8/2026 mới đạt 2,0%. Nguồn chi cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng chỉ dừng ở mức 2,95%. Sự đình trệ này đòi hỏi một cú hích từ tư duy quản trị thực chiến.

Giải pháp để kinh tế số Thủ đô bứt phá

Để vượt qua rào cản và hiện thực hóa mục tiêu đã đề ra, Hà Nội đang tập trung triển khai 3 tuyến giải pháp đồng bộ dưới sự bám sát của chính quyền và lấy cấp xã, phường làm chủ thể triển khai trung tâm.

Đầu tiên, tuyến tạo giá trị ngay trong năm 2026 thúc đẩy các ngành quy mô lớn thông qua việc mở rộng "Tháng khuyến mại số" thành chuỗi 3 đợt (từ tháng 9/2026 đến tháng 1/2027), tổ chức các chiến dịch livestream lớn và triển khai "Chương trình 100 nhà máy thông minh" để hỗ trợ doanh nghiệp tự động hóa, chuyển đổi quản trị số.

Tiếp theo, tuyến đo đúng, đo đủ do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Cục Thống kê chủ trì, thực hiện tích hợp dữ liệu hành chính giúp phản ánh chính xác kết quả số hóa thực tế. Cuối cùng, tuyến tạo nền giai đoạn 2027 - 2030 đẩy mạnh hạ tầng số, các dự án đầu tư lớn, quỹ đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực ngành bán dẫn nhằm hoàn thành dứt điểm các nhiệm vụ còn lại, tạo động lực bứt phá mạnh mẽ cho kinh tế số Thủ đô.

Chuyển đổi số không phải là những bảng biểu khô khan, mà là sự nhàn nhã hơn của người nông dân khi bán hàng, là sự nhanh chóng của người dân khi làm thủ tục hành chính. Ông Đỗ Việt Hưng, Chủ tịch UBND phường Nghĩa Đô, khẳng định: “Chuyển đổi số phải thực chất, là để nâng cao năng lực làm việc của cán bộ, khiến thủ tục hành chính được giải quyết thuận tiện hơn và làm cho người dân cảm thấy hài lòng hơn”.

Khi công nghệ được "bình dân hóa" và phục vụ những lợi ích sát sườn, sức mạnh lan tỏa sẽ là vô hạn. Những "quả ngọt" từ cấp xã, phường chính là nền tảng vững chắc nhất để Hà Nội tự tin cán mốc 22% GRDP kinh tế số vào cuối năm 2026.

Minh Anh