Khai phá “mỏ vàng” dữ liệu và bài toán kinh tế báo chí trong kỷ nguyên số

Mở đầu phiên thảo luận về kinh tế báo chí, ông Nguyễn Đăng Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Chiến lược của VCCorp, đã thẳng thắn chỉ ra một ngộ nhận phổ biến: Lượt xem trang (pageview) không tự nhiên biến thành tiền bạc. Theo ông, thứ tạo ra doanh thu thực sự là dữ liệu hành vi của độc giả chứ không phải những thông tin nhân khẩu học cơ bản.

Ông Ngọc nhấn mạnh: "Trong thời đại số, cạnh tranh không còn là ai có nhiều nội dung hơn, mà là ai hiểu độc giả của mình sâu hơn".

Thay vì chỉ quan tâm đến con số 50 triệu pageview chung chung, các tòa soạn cần những dashboard (bảng trực quan) chỉ rõ hành vi của từng nhóm khách hàng, chẳng hạn như nhóm độc giả lãnh đạo thường đọc báo vào khung giờ nào hoặc độc giả mảng kinh tế có xu hướng quan tâm thêm mảng bất động sản hay không. Từ đó, một công thức mới cho tài sản báo chí đã được xác lập: "Nội dung + dữ liệu = tài sản".

Để khai thác hiệu quả "mỏ vàng" này, báo chí cần trải qua quy trình 4 bước từ tạo ra, thu thập, phân tích đến lưu trữ và khai thác. Khi đã làm chủ dữ liệu, các tòa soạn có thể mở ra 4 dòng doanh thu vững chãi:

Quảng cáo (bán giá cao nhờ nhắm mục tiêu chính xác), PR (đưa đúng thông điệp đến người cần), tổ chức event quy mô chuyên ngành sâu và kinh doanh dịch vụ dữ liệu (báo cáo thị trường). Trong cấu trúc này, Trí tuệ nhân tạo (AI) đóng vai trò là công cụ thấu hiểu hành vi để cá nhân hóa trải nghiệm độc giả, thay vì chỉ đơn thuần là công cụ viết bài thay nhà báo.

Tuy nhiên, "mỏ vàng" dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được bảo vệ. Nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cảnh báo rằng nếu không bảo vệ được bản quyền, mọi công sức của báo chí sẽ "đổ sông đổ biển" trước tình trạng sao chép trái phép trên mạng xã hội. Ông thúc giục cần có chế tài xử phạt nghiêm khắc với các đơn vị, cá nhân vi phạm để ngăn chặn tình trạng "xài chùa" nội dung.

Đồng quan điểm, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, đề xuất giải pháp "kiềng ba chân".

“Về luật pháp, cần có quy định về việc các nhà mạng xuyên biên giới phải thương thảo với báo chí Việt Nam để trả tiền. Hoặc phải có chế tài thiết lập trật tự trên không gian mạng. Với sức mạnh của Nhà nước và hệ thống pháp luật, chính sách hoàn toàn có thể hỗ trợ các cơ quan báo chí trong việc bảo vệ bản quyền", ông Hùng nói.

Thứ hai là quản trị nội bộ. Báo chí phải tự cấu trúc lại mình, tận dụng được năng lực quản trị của Nhà nước để giúp các cơ quan báo chí có những biện pháp hữu hiệu hơn trong việc bảo vệ bản quyền nội dung của mình.

"Các tổ chức như Hội Nhà báo Việt Nam cần thảo luận, vận động chính sách để có biện pháp hiệu quả hơn trong việc bảo vệ tài nguyên dữ liệu báo chí”, nhà báo Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Dưới góc độ pháp lý, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền (Bộ VH-TT&DL), lưu ý rằng tài sản trí tuệ trước hết là quyền dân sự. Do đó, các cơ quan báo chí không nên chỉ trông chờ vào sự hỗ trợ từ bên ngoài mà phải chủ động phối hợp với các công ty công nghệ để áp dụng biện pháp kỹ thuật bảo vệ bản quyền ngay từ khâu sản xuất và phân phối.

Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 đã khẳng định một thông điệp mạnh mẽ: Đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn. Để phát triển bền vững, báo chí Việt Nam phải biết cách tổ chức dữ liệu, bảo vệ bản quyền và biến kho tư liệu lịch sử thành nguồn lực kinh tế mạnh mẽ trong dòng chảy số hóa toàn cầu.

Minh Phương