Hoàn thiện khung pháp lý tài chính - ngân hàng, kỳ vọng tạo đột phá thể chế

Sáng ngày 17/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Dự án Luật sửa đổi lần này đóng vai trò then chốt trong việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Mục tiêu trọng tâm là hoàn thiện đồng bộ thể chế về tiền tệ, ngân hàng, ngoại hối và phòng, chống rửa tiền.

Bên cạnh việc nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, khung pháp lý mới còn hướng tới phát triển thị trường vốn trung và dài hạn. Điều này giúp giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào nguồn vốn tín dụng từ hệ thống ngân hàng, từ đó tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp đối với các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu phải có quy định cực kỳ rõ ràng về quyền hạn, nghĩa vụ và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích.

Chủ tịch Quốc hội cảnh báo, "quan trọng hơn hết là phải tuân thủ các nguyên tắc quản trị rủi ro, không biến hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của ngân hàng thương mại thành giấy chứng nhận an toàn cho trái phiếu doanh nghiệp".

Cùng quan điểm cho phép ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị cơ quan soạn thảo phải làm rõ tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

"Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ ngay sau khi luật này có hiệu lực thi hành thì điểm e khoản 2 Điều 114 của Luật Các tổ chức tín dụng đã đảm bảo đủ cơ sở pháp lý để thực hiện chưa? Bởi vì nội dung này trong pháp luật về chứng khoán hiện chưa có quy định cụ thể. Trong trường hợp cần phải hoàn thiện pháp luật về chứng khoán thì đề nghị cân nhắc quy định riêng về hiệu lực thi hành của điều khoản này để đảm bảo tính khả thi."

Bên cạnh đó, ông Hiếu cũng góp ý với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định kết quả tài chính của Ngân hàng Nhà nước sau khi trích lập các quỹ và bù đắp chênh lệch chi lớn hơn thu của năm trước sẽ nộp vào ngân sách nhà nước. Ông đề nghị rà soát kỹ lưỡng và theo sát quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước (dự kiến hợp nhất với Luật Đầu tư) để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời cần có giải trình rõ ràng hơn nếu giữ nguyên quy định này trong dự thảo.

Giải trình làm rõ thêm các nội dung thảo luận, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã trao đổi, thảo luận rất kỹ lưỡng về các vấn đề được Chủ tịch Quốc hội, Thường trực các Ủy ban và đại biểu Quốc hội nêu.

Về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, Thống đốc NHNN nêu rõ, khi chênh lệch thu chi có phần thừa thì nộp ngân sách, nhưng khi có chênh lệch thiếu thì bắt buộc phải có cơ chế xử lý. Nội dung này gắn liền với quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước tới đây để cập nhật, đảm bảo tính thống nhất pháp lý và Chính phủ sẽ ban hành Nghị định quy định chi tiết về vấn đề này.

Về việc áp dụng các tỷ lệ an toàn linh hoạt, ông Ấn giải thích, dự thảo luật quy định căn cứ vào tính chất, mức độ rủi ro của từng đối tượng để xem xét quyết định áp dụng tỷ lệ an toàn khác với quy định hiện hành. Thống đốc khẳng định, Ngân hàng Nhà nước không nới lỏng quản lý mà luôn đi theo hướng an toàn nhất.

Về bãi bỏ quy định kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính đối với nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý ngoại hối, Thống đốc NHNN cho biết, thực tiễn nhiều năm qua, Kiểm toán Nhà nước đều thực hiện kiểm toán hằng năm dựa trên các nội dung của Bộ Tài chính, dẫn đến sự trùng lặp không cần thiết về mặt thủ tục. Việc bỏ quy định kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính nhằm giảm bớt sự chồng chéo, trong khi thẩm quyền kiểm tra đột xuất của Bộ Tài chính vẫn giữ nguyên. Bản thân Ngân hàng Nhà nước cũng đã có cơ chế kiểm toán nội bộ và giám sát chặt chẽ các hoạt động này.

Đối với hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, Thống đốc NHNN làm rõ, dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng lần này chỉ bổ sung quyền được phép thực hiện chức năng này cho các ngân hàng thương mại (vì Luật quy định tổ chức tín dụng chỉ được làm những gì pháp luật cho phép). Về cách thức thực hiện làm sao để minh bạch, tách bạch trách nhiệm sẽ do pháp luật về chứng khoán quy định chi tiết.

Về quy định phòng, chống rửa tiền và xác định chủ sở hữu hưởng lợi, Thống đốc chia sẻ đây là khâu cực kỳ phức tạp khi phải cân bằng giữa hệ thống pháp luật trong nước với các chuẩn mực quốc tế khắt khe từ OECD, FATF, APG. Các tổ chức quốc tế thường không đưa ra tiêu chí định lượng cứng vì lo ngại đối tượng vi phạm sẽ lách luật. Khi đàm phán về khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi", OECD đề xuất bao hàm cả các "thỏa thuận pháp lý", nhưng phía Việt Nam đã đấu tranh giữ nguyên bản chất chủ sở hữu hưởng lợi phải là "cá nhân".

Cơ quan soạn thảo đang nỗ lực tối đa để thể hiện thuật ngữ vừa chuẩn hóa theo luật pháp Việt Nam, vừa đáp ứng các khuyến nghị quốc tế để thuận lợi cho công tác đánh giá đa phương.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đánh giá cao công tác tiếp thu, giải trình của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Bà lưu ý các cơ quan cần khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, rà soát kỹ lưỡng kỹ thuật lập pháp để không gây gián đoạn hay phát sinh khoảng trống pháp lý khi các luật có hiệu lực.

Việc hoàn thiện khung pháp lý lần này không chỉ dừng lại ở ngành ngân hàng mà còn đòi hỏi sự tổng rà soát, đồng bộ với thể chế về chứng khoán và thị trường vốn để tạo nên một hệ thống tài chính quốc gia vững mạnh.

Tú Anh