Hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác pháp luật; không được thực hiện hình thức, theo lối mòn. Việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ là chỉnh sửa câu chữ hay bổ sung nhiệm vụ cho các cơ quan, mà phải tạo chuyển biến căn bản về phương thức; chuyển từ tư duy quản lý, cung cấp thông tin một chiều sang phục vụ, hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Cho ý kiến tại Tổ về Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Nêu rõ, trong hai năm trở lại đây, Quốc hội đã tổ chức các diễn đàn về xây dựng pháp luật và hoạt động giám sát, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác pháp luật. “Điều quan trọng là phải làm sao để hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, không chỉ lặp lại những nội dung cũ, mà thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Qua thảo luận, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận các đại biểu đã phát biểu thẳng thắn, trách nhiệm, làm rõ những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, bất cập trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Theo Chủ tịch Quốc hội, yêu cầu trước hết là phải xác định đúng vị trí, vai trò của công tác này. Mọi công dân đều phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Tuy nhiên, người dân phải hiểu Hiến pháp, hiểu pháp luật thì mới có thể thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình.

Dẫn kinh nghiệm của một số nước phát triển, Chủ tịch Quốc hội cho biết, tại Singapore, người dân chủ động theo dõi các phiên họp của Quốc hội trên truyền hình và nền tảng số để biết những đạo luật đang được xem xét, ban hành có liên quan như thế nào đến cuộc sống, công việc và hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình.

Điều này cho thấy, tìm hiểu pháp luật phải từng bước trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người dân, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động từ cơ quan nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề cập kinh nghiệm xây dựng pháp luật của Nhật Bản, nơi có thể thông qua số lượng lớn các đạo luật nhưng nhiều luật chỉ dài một vài trang. Trong khi đó, ở nước ta, có những luật rất dài, gồm hàng trăm điều, đưa vào quá nhiều nội dung chi tiết nên khó sửa đổi khi thực tiễn thay đổi.

Từ thực tế này, Chủ tịch Quốc hội cho rằng phải tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Luật cần tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định, lâu dài; những nội dung cụ thể, thường xuyên biến động cần giao cho Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thời gian gần đây, hoạt động lập pháp đã có những đổi mới mạnh mẽ. Khối lượng các dự án luật, nghị quyết được Quốc hội xem xét, thông qua tăng cao, gắn với việc đổi mới tư duy, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quá trình xây dựng, thẩm tra, hoàn thiện pháp luật.

Cùng với đổi mới hoạt động xây dựng pháp luật, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải có bước chuyển mạnh mẽ, tương xứng với yêu cầu của giai đoạn mới.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng lại ở việc số hóa văn bản và đăng tải lên các cổng thông tin điện tử mà phải hướng tới sự tương tác đa chiều.

Thực tế, việc tìm kiếm, tiếp cận và hiểu các văn bản pháp luật hiện nay vẫn chưa thực sự thuận lợi, còn khó khăn đối với nhiều người dân. “Do đó, dự thảo luật cần nghiên cứu quy định rõ việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong hệ sinh thái này, cần xác định cụ thể nghĩa vụ của các cơ quan trong xây dựng, chuẩn hóa và cung cấp dữ liệu pháp luật mở, có cấu trúc, có thể tích hợp vào các công cụ số, hệ thống trí tuệ nhân tạo và trợ lý pháp lý tự động”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Thông qua các công cụ này, người dân có thể tìm hiểu và được giải đáp những vấn đề pháp luật cơ bản liên tục 24 giờ mỗi ngày, bảy ngày mỗi tuần, qua đó giúp việc tiếp cận và sử dụng pháp luật trở nên thuận lợi hơn.

Chủ tịch Quốc hội đồng thời lưu ý, chuyển đổi số phải hướng tới tương tác đa chiều, không chỉ truyền thông một chiều từ cơ quan nhà nước xuống người dân. Dự thảo cần bổ sung cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết pháp luật, đo lường khả năng tiếp nhận và thực thi pháp luật của người dân trên môi trường số. Trên cơ sở đó, các cơ quan có thể kịp thời điều chỉnh nội dung và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật.

Nhấn mạnh ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho rằng lần sửa đổi này phải tạo ra một cuộc đổi mới mạnh mẽ về phương thức tổ chức thực hiện, thay vì chỉ chỉnh sửa câu chữ, điều chỉnh kỹ thuật hoặc bổ sung thêm trách nhiệm của các cơ quan.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần chuyển từ tư duy quản lý, ban phát thông tin sang tư duy phục vụ, hỗ trợ người dân; qua đó giúp mỗi người nâng cao năng lực sử dụng pháp luật để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Nếu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai tốt, các luật và nghị quyết do Quốc hội ban hành mới thực sự đi vào cuộc sống, đến được với người dân, doanh nghiệp và các đối tượng chịu sự tác động.

Dẫn khối lượng công việc lập pháp rất lớn trong thời gian qua, Chủ tịch Quốc hội cho biết, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong một năm, Quốc hội đã xem xét, ban hành 122 luật và nghị quyết, trong đó có 94 luật. Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện nay không còn chủ yếu nằm ở việc thiếu quy định pháp luật, mà tập trung ở khâu tổ chức thi hành. Đây cũng là vấn đề đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ tại Hội nghị sơ kết công tác sáu tháng đầu năm của Chính phủ.

Từ thực tế đó, Chủ tịch Quốc hội khẳng định việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật phải được triển khai thực chất, hiệu quả và phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là người dân và doanh nghiệp.

Thu Thủy