Hàng trăm km cao tốc “nằm chờ”: Lo ngại lãng phí nguồn lực đầu tư

Cao tốc đã xong, nhưng vẫn… nằm chờ

Theo thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ, trên địa bàn các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Khánh Hòa, cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã hoàn thành 214km trong tổng số 267km từ Quảng Ngãi đến phía Nam hầm Cù Mông.

Để tuyến cao tốc sớm phát huy hiệu quả đầu tư, tạo động lực phát triển, liên kết vùng cũng như phục vụ nhu cầu của người dân và doanh nghiệp, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng chỉ đạo các chủ đầu tư và cơ quan liên quan huy động tối đa nguồn lực, khẩn trương hoàn thiện các thủ tục nghiệm thu để đưa các đoạn tuyến vào khai thác trước ngày 10/3/2026.

Thế nhưng đến cuối tháng 3/2026, các tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Hoài Nhơn - Quy Nhơn, Quy Nhơn - Chí Thạnh, Chí Thạnh - Vân Phong… vẫn chưa thể “mở cửa”. Chủ đầu tư các dự án như Ban QLDA 2, Ban QLDA 85, Ban QLDA 7… cùng các nhà thầu thi công cho biết, công tác xây dựng đã hoàn tất, các điều kiện kỹ thuật đã sẵn sàng.

Bên cạnh đó, Khu Quản lý đường bộ III (Cục Đường bộ Việt Nam) đã tổ chức lựa chọn đơn vị quản lý vận hành. Trên thực tế, đơn vị vận hành đã triển khai diễn tập, chuẩn bị đầy đủ nhân lực, thiết bị chuyên dụng, sẵn sàng xử lý mọi tình huống phát sinh trên tuyến.

Tuy nhiên, vướng mắc lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở khâu thủ tục cuối cùng khi các dự án đang chờ ý kiến của Hội đồng kiểm tra Nhà nước về công tác nghiệm thu công trình xây dựng và các thủ tục bàn giao tài sản dự án từ chủ đầu tư sang Cục Đường bộ Việt Nam để triển khai quản lý vận hành.

Điều này cho thấy một nghịch lý là công trình đã hoàn thành trên thực địa nhưng chưa thể vận hành trên thực tế. Thực tế này khiến nguồn lực đầu tư hàng trăm nghìn tỷ đồng ngân sách nhà nước tiếp tục bị “đóng băng”. Trong khi đó, người dân và doanh nghiệp vẫn phải “gồng mình” đi trên các tuyến quốc lộ quá tải, chi phí vận tải tăng, đặc biệt trong bối cảnh giá nhiên liệu liên tục biến động mạnh.

Lãng phí nguồn lực đầu tư

Có thể thấy, trong khi cao tốc “nằm chờ”, áp lực lại dồn lên hệ thống quốc lộ hiện hữu. Tại nhiều đoạn tuyến qua khu vực miền Trung, mật độ phương tiện, đặc biệt là xe tải và container, luôn ở mức cao. Tình trạng ùn ứ cục bộ vào giờ cao điểm diễn ra thường xuyên, kéo theo chi phí vận hành tăng đáng kể.

Anh Nguyễn Văn Lành - tài xế chạy xe tải, chia sẻ: “Đường cao tốc rộng, đẹp, khánh thành lâu rồi mà không cho chạy thì rất xót. Trong khi quốc lộ thì kẹt xe, mỗi chuyến đi tốn thêm thời gian, nhiên liệu. Giá xăng, dầu tăng như hiện nay thì chi phí đội lên rất nhiều.”

Không chỉ giới vận tải, người lao động di chuyển liên tỉnh cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp. Thời gian đi lại kéo dài, chi phí sinh hoạt tăng, trong khi lợi ích từ hạ tầng mới chưa thể phát huy.

Nếu các đoạn tuyến này được đưa vào khai thác, thời gian di chuyển từ Đắk Lắk đến Đà Nẵng sẽ rút ngắn xuống còn khoảng 3 giờ, thay vì hơn 6 giờ như hiện nay. Đồng thời, lưu lượng phương tiện sẽ được phân bổ, góp phần giảm ùn tắc, tai nạn giao thông trên Quốc lộ 1 - tuyến đường hiện hữu đang chịu áp lực lớn và nhiều đoạn đã xuống cấp nghiêm trọng.

Việc các tuyến cao tốc đã hoàn thành nhưng chưa thể đưa vào khai thác đặt ra vấn đề điểm nghẽn không còn nằm ở thi công, mà ở khâu phối hợp, hoàn tất thủ tục giữa các cơ quan liên quan và cải cách quy trình hành chính.

Một số ý kiến người dân bày tỏ sự khó hiểu khi công trình đã hiện hữu, nhưng vẫn phải chờ đợi kéo dài. “Không biết họ phối hợp như thế nào mà đường làm xong lâu rồi vẫn chưa cho đi. Người dân thì mòn mỏi chờ đợi, trong khi chi phí đi lại ngày càng tăng”, một người dân tại khu vực miền Trung chia sẻ.

Cần sự đồng bộ giữa xây dựng và vận hành

Thực tế này cho thấy, bên cạnh nỗ lực đẩy nhanh tiến độ thi công, yêu cầu đặt ra hiện nay là cần rút ngắn độ trễ trong khâu hoàn tất thủ tục, bảo đảm sự đồng bộ giữa xây dựng và vận hành.

Thiết nghĩ, Bộ Xây dựng cần có các giải pháp cụ thể để rút ngắn thời gian xem xét, chấp thuận, nhất là khi các hạng mục thi công, nghiệm thu kỹ thuật đã được các bên thực hiện đầy đủ theo quy định.

Việc chuyển đổi từ Hội đồng nghiệm thu Nhà nước sang Hội đồng kiểm tra Nhà nước về công tác nghiệm thu công trình xây dựng được kỳ vọng sẽ cải tiến quy trình. Tuy nhiên, nếu không đi kèm với thay đổi về cách thức phối hợp và trách nhiệm xử lý hồ sơ, thì nguy cơ “bình mới, rượu cũ” vẫn hiện hữu, khiến các dự án tiếp tục rơi vào tình trạng hoàn thành nhưng chưa thể khai thác.

Tuyến cao tốc từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk là “mảnh ghép” quan trọng trong trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đồng thời đóng vai trò kết nối chiến lược giữa miền Trung và Tây Nguyên. Việc chậm đưa vào khai thác không chỉ là câu chuyện lãng phí nguồn lực đầu tư, mà còn làm chậm nhịp phát triển của cả khu vực.

Trong bối cảnh chi phí logistics còn cao, giá nhiên liệu biến động mạnh, mỗi ngày chậm vận hành là thêm một ngày chi phí xã hội gia tăng và cơ hội phát triển bị bỏ lỡ. Chỉ đạo của Thủ tướng đã rất rõ ràng. Vấn đề còn lại là tốc độ thực thi và hiệu quả phối hợp giữa các bên liên quan, để những tuyến cao tốc không còn “nằm chờ”, mà thực sự trở thành động lực phát triển như kỳ vọng.

Hoài Phong