Hà Nội đứng đầu cả nước về nhiệt độ: Đâu là nguyên nhân?

Hình thế thời tiết bất lợi hội tụ cùng lúc

Để hiểu vì sao nắng nóng lần này lại khốc liệt đến vậy, cần nhìn vào bức tranh khí quyển toàn khu vực. Tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu thuộc Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết đây là sự hội tụ của nhiều yếu tố bất lợi xảy ra gần như đồng thời.

Trước tiên, đợt mưa tiểu mãn - vốn mang lại những cơn mưa dịu mát cuối tuần trước đã suy yếu và chấm dứt sớm hơn kỳ vọng. Ngay sau đó, vùng áp thấp nóng từ lục địa phía Tây lập tức lấn sâu sang Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, đẩy khối không khí khô và nóng bao phủ một diện rộng. Cùng lúc, gió mùa Tây Nam bắt đầu hoạt động mạnh hơn, khi vượt qua dãy Trường Sơn hùng vĩ, khối khí này chịu hiệu ứng phơn, tức là bị nén lại và làm nóng lên đáng kể, tạo ra những luồng gió khô hanh và rất nóng đổ xuống các vùng đồng bằng phía Đông. Đây là nguyên nhân chính khiến khu vực Trung Bộ và Bắc Trung Bộ hứng chịu những đợt nóng dữ dội nhất mỗi năm.

Với Bắc Bộ, hiệu ứng phơn cũng xuất hiện theo cơ chế tương tự khi dòng khí vượt qua dãy Hoàng Liên Sơn và các dãy núi phía Tây. Kết quả là nhiệt độ ở đồng bằng Bắc Bộ, bao gồm cả Hà Nội, bị đẩy lên cao đáng kể ngay cả khi so với nhiều tỉnh thành khác trong cùng đợt nắng.

Thủ đô và "cái bẫy nhiệt" của đô thị hóa

Nếu hình thế thời tiết là nguyên nhân chung cho toàn miền Bắc, thì điều gì khiến riêng Hà Nội nóng hơn phần còn lại? Câu trả lời nằm ở hiệu ứng đảo nhiệt đô thị - một hiện tượng ngày càng phổ biến tại các thành phố lớn trên thế giới và Hà Nội không phải ngoại lệ.

Khi diện tích cây xanh và mặt nước bị thu hẹp, thay vào đó là rừng bê tông với hàng nghìn tòa nhà cao tầng, mặt đường nhựa trải dài khắp nơi và hàng triệu phương tiện giao thông nhồi nhét trên từng con phố, tất cả chúng đều hấp thụ nhiệt ban ngày và tỏa ra liên tục suốt đêm. Hàng triệu chiếc điều hòa không khí đang hoạt động hết công suất thải nhiệt ra ngoài môi trường, vô tình góp phần đẩy nền nhiệt chung của thành phố lên cao hơn. Vòng luẩn quẩn này khiến nội đô Hà Nội luôn nóng hơn vùng ven đô hay những địa phương ít bê tông hóa, dù đang chịu cùng một hình thế thời tiết.

Tiến sĩ Kiên nhấn mạnh thêm một điểm dễ gây nhầm lẫn: con số 40 độ C là nhiệt độ đo trong điều kiện tiêu chuẩn của Tổ chức Khí tượng Thế giới, tức là trong lều khí tượng đặt ở nơi thoáng đãng, tránh bức xạ trực tiếp. Còn người đi bộ ngoài đường, đứng chờ xe trên vỉa hè nhựa đường hay làm việc dưới ánh nắng trực tiếp sẽ cảm nhận mức nhiệt cao hơn nhiều bởi cơ thể còn phải chịu thêm bức xạ mặt trời, gió yếu không đủ để tản nhiệt, độ ẩm cao và nhiệt tích từ mặt đường tỏa lên. Nhiệt độ cảm nhận thực tế vì vậy có thể vượt xa con số chính thức.

Tin tốt là đợt nắng này không kéo dài mãi. Theo dự báo của chuyên gia, từ chiều tối 27/5, hình thế thời tiết bắt đầu chuyển dịch, khả năng xuất hiện mưa dông cục bộ ở một số nơi tăng lên và nắng nóng sẽ giảm dần trên diện rộng.

Tuy nhiên, "giảm nắng nóng" không có nghĩa là trời sẽ mát ngay. Nhiệt độ tại Hà Nội và các tỉnh Bắc Bộ vẫn dao động quanh 30–31 độ C, kết hợp với độ ẩm cao đặc trưng của mùa hè miền Bắc. Cảm giác oi bức, ngột ngạt sẽ còn kéo dài thêm một thời gian, đặc biệt tại khu vực nội đô - nơi hiệu ứng đảo nhiệt chưa bao giờ thực sự tắt.

Tiến sĩ Trương Bá Kiên cũng khuyến cáo người dân theo dõi thông tin từ các cơ quan khí tượng chính thức, thay vì dựa vào những con số nhiệt độ lan truyền trên mạng xã hội, vốn thường không được đo trong điều kiện tiêu chuẩn và có thể gây hiểu nhầm về mức độ thực tế của đợt nắng nóng.

Tiến Minh