Hà Nội cho phép thử nghiệm sản xuất oxit đất hiếm hàm lượng trên 95%

Ngày 1/9/2026, phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng đã ký ban hành Quyết định số 4657/QĐ-UBND , cho phép Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ thực hiện dự án "Thử nghiệm triển khai sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm của Việt Nam".

Đất hiếm (Rare Earth Elements - REE) là nhóm 17 nguyên tố hóa học sở hữu những đặc tính vật lý, hóa học đặc biệt. Đây được xem là nhóm nguyên liệu chiến lược không thể thay thế trong nhiều ngành công nghiệp - công nghệ cao. Trong sản xuất dân dụng, đất hiếm góp phần nâng cao chất lượng hiển thị, âm thanh và khả năng lưu trữ trên điện thoại thông minh, máy tính, tivi, tai nghe, loa...Ở các lĩnh vực đòi hỏi kỹ thuật cao như y tế, quốc phòng và hàng không vũ trụ, nguyên tố này được ứng dụng rộng rãi trong máy chụp cộng hưởng từ (MRI), bao gồm radar, hệ thống dẫn đường, thiết bị nhìn đêm hay động cơ phản lực.

Đặc biệt, đất hiếm đóng vai trò then chốt trong làn sóng chuyển dịch sang năng lượng xanh. Các nguyên tố như Neodymium, Praseodymium và Dysprosium là thành phần cốt lõi để chế tạo nam châm vĩnh cửu hiệu suất cao, chi tiết bắt buộc trong tua-bin điện gió, động cơ xe điện thế hệ mới, các máy phát điện công suất lớn. Nhờ đó, thiết bị có thể được thu nhỏ kích thước nhưng vẫn duy trì hiệu suất cao.

Theo quyết định, thời gian thử nghiệm dự án là 18 tháng kể từ ngày quyết định có hiệu lực. Phạm vi thử nghiệm là quy trình sản xuất tổng oxit đất hiếm (TREO) hàm lượng trên 95% từ quặng đất hiếm của Việt Nam ở quy mô bán công nghiệp.

Dây chuyền có công suất thiết kế 100 kg quặng nguyên khai/giờ. Tổng khối lượng quặng nguyên khai được phép sử dụng tối đa là 100 tấn, có nguồn gốc từ mỏ Đông Pao, tỉnh Lai Châu.

Công nghệ được áp dụng theo Bằng độc quyền sáng chế số 33663, gồm hai công đoạn chính: tuyển nổi làm giàu tinh quặng và thủy luyện sản xuất tổng oxit đất hiếm. Dây chuyền được thiết kế tích hợp, liên hoàn và vận hành theo mô hình khép kín nhằm kiểm soát dòng vật chất, thông số kỹ thuật, yếu tố môi trường và an toàn trong quá trình thử nghiệm.

Công nghệ thử nghiệm áp dụng giải pháp tuần hoàn nước trong công đoạn thủy luyện, kết hợp thu hồi các sản phẩm, phụ phẩm có giá trị như barit, fluorit và natri hexafluorosilicat (Na₂SiF₆). Giải pháp này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hạn chế phát sinh chất thải.

Toàn bộ quá trình vận hành được giám sát bằng hệ thống camera và bộ chỉ tiêu KPI gồm 33 chỉ tiêu về kỹ thuật, môi trường và an toàn bức xạ, làm căn cứ kiểm soát, theo dõi và đánh giá kết quả thử nghiệm.

Mục tiêu của dự án là xác định mức độ ổn định, hiệu quả vận hành của công nghệ sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp; đánh giá khả năng mở rộng và triển khai công nghệ ở quy mô công nghiệp.

Quá trình thử nghiệm cũng nhằm xác định các thông số công nghệ, hiệu quả sử dụng nguyên liệu, hóa chất và năng lượng; qua đó hạn chế rủi ro trong thiết kế, đầu tư mở rộng dây chuyền. Kết quả thu được sẽ tạo cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện quy trình công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, định mức kinh tế - kỹ thuật và quy định quản lý hoạt động chế biến sâu đất hiếm.

UBND thành phố giao Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan hướng dẫn, giám sát, kiểm tra và đánh giá quá trình thử nghiệm; đồng thời xử lý các vấn đề phát sinh theo thẩm quyền.

Toàn bộ quá trình vận hành sẽ được giám sát qua hệ thống camera và đánh giá bằng bộ KPI gồm 33 chỉ tiêu kỹ thuật, môi trường và an toàn bức xạ. Sở Khoa học và Công nghệ TP Hà Nội là đơn vị chủ trì, phối hợp kiểm tra, giám sát dự án.

Trường hợp cần thiết, Sở Khoa học và Công nghệ quyết định thành lập tổ giám sát, đánh giá liên ngành, gồm đại diện các cơ quan, đơn vị liên quan và chuyên gia phù hợp để hướng dẫn, giám sát, kiểm soát quá trình thử nghiệm.

Trong thời gian thực hiện, doanh nghiệp được tạm thời không áp dụng một số quy định của pháp luật chuyên ngành dành cho cơ sở chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp. Cơ chế này chỉ áp dụng trong phạm vi, quy mô, địa điểm, thời gian và nội dung thử nghiệm được UBND thành phố chấp thuận.

Việc tạm thời không áp dụng một số quy định chỉ dành cho hoạt động thử nghiệm trên dây chuyền bán công nghiệp nhằm kiểm chứng, đánh giá và hoàn thiện công nghệ; không áp dụng đối với hoạt động đầu tư xây dựng, vận hành cơ sở chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh thương mại.

Về an toàn bức xạ và quản lý vật liệu phóng xạ tự nhiên, việc tạm thời không áp dụng chỉ giới hạn ở trình tự, thủ tục hành chính, không làm thay đổi trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thực hiện đầy đủ các yêu cầu về an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ, quản lý chất thải NORM và bảo vệ người lao động. Doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ phương án bảo đảm an toàn bức xạ, quản lý chất thải NORM và tẩy xạ; chịu sự giám sát của tổ giám sát và cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Về môi trường, trong phạm vi hoạt động thử nghiệm được chấp thuận, dự án được tạm thời không áp dụng trình tự, thủ tục lập, thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và cấp giấy phép môi trường như đối với dự án đầu tư sản xuất, chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp.

Thay vào đó, việc quản lý, kiểm soát môi trường được thực hiện thông qua báo cáo biện pháp phòng ngừa, quản lý và khắc phục rủi ro môi trường, hệ thống KPI cùng cơ chế giám sát trực tiếp.

Doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải, khí thải, gồm QCVN 07:2025/BNNMT, QCVN 19:2024/BTNMT và các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan; đồng thời chịu sự giám sát trực tiếp của tổ giám sát.

Về xây dựng, dự án được tạm thời không áp dụng trình tự, thủ tục cấp giấy phép xây dựng đối với các hạng mục cải tạo, lắp đặt và xây dựng phục vụ trực tiếp hoạt động thử nghiệm trong phạm vi, thời gian và nội dung được UBND thành phố chấp thuận.

Việc tạm thời không áp dụng thủ tục hành chính không làm thay đổi trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng công trình, an toàn chịu lực, an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường và tuân thủ đầy đủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định.

Thu Thủy