Gỡ "nút thắt" vốn và ngoại ngữ cho doanh nghiệp xuất khẩu bứt phá

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính chung 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm trước và ghi nhận mức cao nhất của 8 tháng từ trước đến nay. Chỉ tính riêng trong tháng 8/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 109,7 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 54,79 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ.

Lũy kế 8 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD (tăng 22,4%), trong đó nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 337,99 tỷ USD, chiếm tới 90,2% tổng kim ngạch cả nước.

Xét theo cơ cấu thành phần kinh tế, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) (kể cả dầu thô) đạt 300,37 tỷ USD, tăng 26,9% và chiếm 80,1% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực kinh tế trong nước đạt 74,47 tỷ USD, tăng 7,4% và chiếm 19,9%.

Mặc dù thị trường quốc tế liên tục mở rộng, các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam khi gia nhập cuộc chơi lại vấp phải bài toán vô cùng nan giải: vừa thiếu vốn lưu động để duy trì sản xuất, vừa hạn chế về ngoại ngữ khi đàm phán với đối tác nước ngoài.

Bên cạnh đó, nhiều chủ doanh nghiệp cho rằng phải thành thạo tiếng Anh mới có thể làm xuất khẩu. Liên quan đến nội dung này, tại hội thảo "Thoát vốn và ngoại ngữ khi làm xuất khẩu" diễn ra ngày 9/9, ông Nguyễn Tuấn Việt - CEO Công ty Xúc tiến xuất khẩu VIETGO khẳng định: "Ngôn ngữ không phải là vấn đề cốt lõi, vấn đề nằm ở chất lượng tư duy của các bạn".

Theo các chuyên gia, đối tác nhập khẩu lớn đến từ rất nhiều quốc gia như Pháp, Nhật Bản, Ý, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Đức, Hà Lan hay khu vực Trung Đông.... Nhiều thương nhân quốc tế cũng ưu tiên trao đổi bằng ngôn ngữ bản địa của họ chứ không nhất thiết dùng tiếng Anh.

Điều khách hàng thực sự quan tâm là chất lượng sản phẩm, giá thành, năng lực đáp ứng đơn hàng và độ uy tín của doanh nghiệp, chứ không đánh giá quá khắt khe trình độ ngoại ngữ. Doanh nghiệp cần hiểu rõ sản phẩm, nắm chắc kỹ năng chào hàng, truyền đạt đúng mong muốn và xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh.

Hiện nay, sự phát triển của công nghệ hỗ trợ ngôn ngữ đã biến ngoại ngữ từ "nút thắt" thành lợi thế giao tiếp nhanh chóng. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể trao đổi qua email, tin nhắn mạng xã hội (WhatsApp, WeChat) kết hợp Google Dịch, ChatGPT hoặc phần mềm dịch giọng nói.

Ông Trần Bình Minh, CEO Bình Minh Café chia sẻ việc dùng Google dịch làm việc trực tiếp với khách hàng Trung Đông giúp theo sát nội dung, tránh bị đứt gãy thông tin qua khâu trung gian.

Trong khi đó, ông Hà Quang Vũ, CEO Công ty TNHH XNK Hà Quang khuyến nghị doanh nghiệp nên dịch thông tin từ tiếng Việt sang ngôn ngữ đối tác, sau đó dịch ngược lại để kiểm tra tính chính xác, hạn chế tối đa nguy cơ hiểu sai trong hợp đồng. Khi diễn ra các cuộc đàm phán trực tiếp, doanh nghiệp có thể linh hoạt thuê phiên dịch viên hoặc sử dụng ứng dụng dịch giọng nói chuyên dụng.

Về vấn đề vốn, phương án hàng đầu là thuyết phục khách hàng quốc tế thanh toán trước một phần hoặc toàn bộ chi phí nguyên liệu đầu vào. Ban đầu có thể chấp nhận cọc 40–50%, sau đó từng bước đàm phán nâng lên 70–80% hoặc 100% khi đã tạo dựng được niềm tin.

Bà Huỳnh Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Miss Cara từng đàm phán thành công đơn hàng thanh long 12.000 USD xuất đi Mỹ thanh toán 100% trước khi ra sân bay; đơn hàng bưởi 30.000 USD nhận cọc 70%; hay đơn may mặc gần 3 tỷ đồng nhận cọc 50% để trang trải chi phí vải và phụ liệu.

Ông Trần Bình Minh, CEO Bình Minh Café chỉ ra rằng sản phẩm hàng chế biến sâu thường thoát vốn dễ hơn so với hàng thô. Đối với các đơn hàng quy mô lớn (2–3 container trở lên), doanh nghiệp không nên dồn toàn bộ lực sản xuất cùng lúc mà áp dụng mô hình giao từng phần.

Dùng khoản tiền đặt cọc của toàn bộ hợp đồng để sản xuất và giao container đầu tiên. Sau khi khách thanh toán xong container thứ nhất, lấy chính dòng tiền đó quay vòng để sản xuất các container tiếp theo.

Để tối ưu hóa dòng tiền, doanh nghiệp cần đàm phán linh hoạt ở cả chiều cung ứng nội địa. Cụ thể, đàm phán cho phép chậm thanh toán 7–10 ngày sau khi hàng rời xưởng. Khoảng thời gian này giúp doanh nghiệp hoàn thiện bộ chứng từ, thu tiền từ khách hàng quốc tế rồi mới thanh toán lại cho xưởng.

Thỏa thuận chậm trả cước với các công ty vận chuyển/logistics. Hoặc mời đối tác sang Việt Nam giám sát quy trình đóng hàng tại xưởng và nghiệm thu thanh toán tại chỗ.

Bài toán "thoát vốn" và vượt rào cản ngoại ngữ không chỉ dừng lại ở các mẹo kế toán hay công cụ hỗ trợ, mà đòi hỏi năng lực quản trị rủi ro toàn diện. Trong đó, khả năng thương lượng tỷ lệ đặt cọc cao phụ thuộc hoàn toàn vào lịch sử giao dịch uy tín, chất lượng hàng hóa chuẩn chỉnh và phản ứng nhanh nhạy khi có sự cố phát sinh.

Doanh nghiệp cũng cần hiểu rõ cấu trúc giá, nắm chắc hợp đồng thương mại quốc tế và các điều khoản thanh toán bảo vệ doanh nghiệp. Đồng thời, tận dụng kiến thức, cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu và các chương trình xúc tiến thương mại để kết nối nguồn khách hàng xác thực.

Thị trường xuất khẩu Việt Nam đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ với kim ngạch liên tục lập đỉnh. Tận dụng tốt các công cụ công nghệ dịch thuật để xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, kết hợp với nghệ thuật đàm phán đặt cọc gối đầu và quản trị dòng tiền linh hoạt sẽ giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) dễ dàng giải quyết bài toán vốn, tự tin vươn tầm ra thị trường toàn cầu.

Minh Anh