Giá gạo thế giới tăng mạnh, cơ hội để gạo Việt bứt phá

Thị trường lúa gạo thế giới đang chứng kiến những biến động mạnh mẽ khi giá duy trì ở vùng cao trong nhiều năm. Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu thu hẹp, Việt Nam không chỉ giữ vai trò trụ cột về an ninh lương thực mà còn đang chuyển mình mạnh mẽ để chinh phục các thị trường khó tính nhất.

Thế giới đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lương thực do hiện tượng El Niño dự báo kéo dài đến giữa năm 2026, ảnh hưởng trực tiếp đến các "vựa lúa" lớn như Thái Lan, Indonesia và Philippines. Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) ước tính sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026-2027 có thể giảm khoảng 5 triệu tấn, trong khi nhu cầu tiêu thụ lại tăng thêm 3,8 triệu tấn.

Sự mất cân bằng cung - cầu này đã đẩy giá gạo tại nhiều quốc gia tăng vọt. Tại Thái Lan, giá gạo 5% tấm đã chạm mức cao nhất trong gần 20 năm, đạt khoảng 478 USD/tấn trong tháng 5. Điều này vô hình trung tạo ra lợi thế cạnh tranh cho gạo Việt Nam nhờ nguồn cung ổn định và chất lượng ngày càng cải thiện.

Điểm sáng nổi bật của ngành gạo Việt Nam hiện nay là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang phân khúc giá trị cao. Thay vì cạnh tranh ở nhóm gạo trắng thông thường, các dòng gạo thơm, gạo đặc sản như ST24, ST25 hay Japonica đang chiếm tới 60-70% cơ cấu xuất khẩu.

Về giá trị, gạo ST25 hiện duy trì mức giá xuất khẩu ấn tượng khoảng 1.200 USD/tấn. Thậm chí, một số sản phẩm gạo tím đặc sản đã đạt mức giá "kỷ lục" 2.300 USD/tấn tại các thị trường cao cấp. 

Đáng chú ý, việc trao quyền sử dụng nhãn hiệu "Gạo Việt xanh, phát thải thấp" là một dấu mốc quan trọng. Trong bối cảnh các thị trường như EU, Nhật Bản, Mỹ đặc biệt ưu tiên tiêu chí bền vững và minh bạch nguồn gốc, các sản phẩm gạo phát thải thấp chính là lợi thế giúp Việt Nam mở rộng thị phần.

Hiện nay, khoảng 89% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam đã thuộc nhóm chất lượng cao, khẳng định uy tín thương hiệu quốc gia trên thị trường thế giới.

Mặc dù có nhiều cơ hội, ngành gạo Việt vẫn phải đối mặt với những thách thức về năng lực dự trữ và tính liên kết chuỗi giá trị.  Việc thiếu hệ thống kho tạm trữ quy mô lớn khiến doanh nghiệp đôi khi chưa tận dụng hết các nhịp tăng giá của thị trường thế giới.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, chương trình phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đang được kỳ vọng là "cú hích" dài hạn. Mục tiêu không chỉ là tối ưu chi phí và thích ứng biến đổi khí hậu, mà quan trọng hơn là xây dựng một chuỗi cung ứng minh bạch, ổn định – điều mà các nhà nhập khẩu lớn luôn tìm kiếm.

Giai đoạn 2026-2027 sẽ là thời điểm bản lề để hạt gạo Việt Nam thoát khỏi cái bẫy "sản lượng lớn, giá trị thấp". Bằng việc kiên trì với chiến lược chất lượng và phát triển xanh, thương hiệu gạo Việt sẽ không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, mà còn trở thành biểu tượng của nông nghiệp bền vững toàn cầu.

Minh Anh