Ghìm cương lạm phát: Thử thách lớn của năm tăng trưởng cao

Không lơ là với lạm phát

Khép lại năm 2025 đầy biến động, kinh tế Việt Nam đã về đích với các chỉ tiêu tăng trưởng ấn tượng và kiểm soát tốt lạm phát. Việc chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cả năm chỉ tăng 3,31%, hoàn thành mục tiêu Quốc hội đề ra được xem là một thành công lớn trong điều hành vĩ mô.

Trong tháng đầu năm 2026, lạm phát cơ bản trong tháng 1/2026 tăng 0,35% so với tháng trước và tăng 3,19% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này cao hơn so với CPI chung (2,53%).

Tuy nhiên, việc “ghìm cương” lạm phát trong năm 2026 là nhiệm vụ không dễ dàng, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm 2026 có thể gia tăng áp lực lên mặt bằng giá.

Dự báo một số yếu tố gây áp lực lên mặt bằng giá năm 2026 tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 26.2, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho hay giá nguyên vật liệu nhập khẩu và tỷ giá nếu tăng sẽ ảnh hưởng đến chi phí, giá thành từ đó đẩy giá hàng hóa tiêu dùng trong nước tăng lên.

Ngoài ra, xung đột quân sự và cạnh tranh thương mại toàn cầu gia tăng khiến giá năng lượng có thể biến động tăng nếu nguồn cung bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, giá một số loại vật liệu xây dựng, giá thịt lợn có thể tiếp tục giữ ở mức cao. Giá một số mặt hàng do Nhà nước quản lý viện phí, học phí có thể sẽ tác động làm tăng CPI…

Bà Nguyễn Thu Oanh, Vụ trưởng Vụ Thống kê Giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) cho rằng năm 2026 không được phép lơ là, bởi rủi ro lạm phát vẫn là một "ẩn số" khó lường với 4 thách thức lớn.

Cụ thể, biến động giá năng lượng, nhiên liệu và hàng hóa trên thị trường thế giới vẫn khó lường. Chi phí logistics và vận tải quốc tế có thể tiếp tục ở mức cao, tác động tới chi phí sản xuất và giá thành hàng hóa.

Thêm vào đó, xung đột địa chính trị, thiên tai và biến đổi khí hậu có thể gây gián đoạn nguồn cung, nhất là lương thực, thực phẩm. Cùng với đó, nhu cầu tiêu dùng, sản xuất và đầu tư công tăng tốc sẽ tạo sức cầu lớn, có thể khiến mặt bằng giá nhích lên.

“Việc bảo đảm cân đối cung - cầu, kiểm soát tốt tâm lý và kỳ vọng lạm phát sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô”, bà Oanh nói.

Lạm phát 2026 có thể lên tới 4,8%

Theo TS. Cấn Văn Lực - Kinh tế trưởng BIDV, năm 2026 sẽ đặt ra bài toán khó hơn cho mục tiêu kiểm soát lạm phát khi Việt Nam đồng thời theo đuổi tăng trưởng ở mức cao. Việc thúc đẩy mạnh mẽ các động lực kinh tế có thể làm gia tăng áp lực lên mặt bằng giá trong thời gian tới.

Ông Lực phân tích, định hướng mở rộng cung tiền cùng với kế hoạch đẩy mạnh đầu tư công – dự kiến lên tới khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với mức 900 nghìn tỷ đồng năm trước – sẽ tạo thêm sức ép đối với cân đối vĩ mô. Trong khi đó, tăng trưởng tín dụng dù được điều hành theo hướng thận trọng vẫn duy trì ở mức cao, trong bối cảnh huy động vốn còn nhiều khó khăn, từ đó gây áp lực nhất định lên thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Một rủi ro khác là độ trễ của chính sách tiền tệ. Theo ông Lực, giai đoạn tín dụng tăng nhanh vừa qua, cộng với dấu hiệu cải thiện của vòng quay tiền, có thể khiến áp lực lạm phát chưa xuất hiện ngay mà sẽ dồn tích và bộc lộ rõ hơn ở các giai đoạn sau.

Bên cạnh đó, tỷ giá được dự báo tăng khoảng 2–3% và tiền lương tiếp tục điều chỉnh theo lộ trình cũng sẽ làm chi phí đầu vào gia tăng, qua đó tạo thêm áp lực lên giá cả. Với tổng hòa các yếu tố này, ông cho rằng lạm phát năm 2026 có khả năng vượt mức dự báo hiện nay (khoảng 3,5%), dao động trong vùng 4–4,5%.

Còn theo chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long, trong kịch bản bất lợi, lạm phát năm 2026 có thể vượt mục tiêu 4,5% và lên khoảng 4,8%.

Theo ông Long, với độ mở kinh tế lớn, Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu và hàng hóa nhập khẩu. Khi tỷ giá USD/VND tăng, chi phí nhập khẩu tính theo tiền đồng cao hơn, kéo theo giá đầu vào sản xuất gia tăng. Áp lực chi phí này sau đó lan tỏa sang giá bán cuối cùng, tác động trực tiếp đến CPI.

Bên cạnh đó, để đạt được mức tăng trưởng 2 chữ số, nhu cầu vốn và ngoại tệ phục vụ nhập khẩu máy móc, thiết bị sẽ gia tăng đáng kể. Khi cầu ngoại tệ tăng mạnh, rủi ro mất giá của tiền đồng lớn hơn, qua đó làm gia tăng nguy cơ lạm phát.

Về giải pháp, ông Long cho rằng cần chuyển sang quản trị rủi ro lạm phát một cách chủ động, từ kiểm soát kỳ vọng lạm phát – “mỏ neo” của ổn định vĩ mô – đến xây dựng lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý một cách minh bạch, tránh dồn dập gây sốc.

Được biết, Bộ Tài chính xây dựng 3 kịch bản lạm phát năm 2026 tăng trong khoảng 3,6%, 4,1% và 4,6%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm 2026 tăng trong khoảng 4 ± 0,5%. Năm 2026, các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam tăng khoảng 3,2 - 4%.

Minh Anh