Gạo Việt và chiến lược nâng cao giá trị xuất khẩu cho nửa cuối năm 2026

Những tuần đầu tháng 6/2026, thị trường gạo toàn cầu ghi nhận xu hướng hồi phục rõ nét. Theo chỉ số Gạo trắng Oryza (WRI), giá gạo đã đạt mức 423 USD/tấn, tăng khoảng 16 USD so với tháng trước. Sự tăng giá này diễn ra trong bối cảnh các tổ chức khí tượng quốc tế dự báo hiện tượng El Niño có khả năng xuất hiện từ tháng 7/2026 với xác suất lên tới 82%.

Nếu kịch bản "Siêu El Niño" xảy ra, các đối thủ cạnh tranh lớn của Việt Nam như Ấn Độ, Thái Lan và Indonesia có thể đối mặt với hạn hán, làm giảm nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng tổng nguồn cung niên vụ 2026-2027 vẫn dự báo đạt mức kỷ lục 772 triệu tấn nhờ lượng tồn kho lớn, nên khó xảy ra tình trạng "sốt giá" kéo dài như giai đoạn 2023-2024.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 4,5 triệu tấn gạo, thu về 2,09 tỷ USD. Dù khối lượng tăng 6,6% nhưng kim ngạch lại giảm nhẹ do giá xuất khẩu bình quân thấp hơn cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, triển vọng nửa cuối năm vẫn rất tích cực nhờ sự ổn định của các đối tác lớn.

Trong đó, Philippines tiếp tục là khách hàng số 1, chiếm gần 50% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Đến cuối tháng 5, quốc gia này đã nhập khẩu hơn 2,2 triệu tấn, tăng 15% so với cùng kỳ. Trung Quốc ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ với giá trị xuất khẩu tăng hơn 53%, khẳng định vị thế vững chắc của gạo Việt trong chuỗi cung ứng khu vực.

Nhận định về xu hướng thị trường, ông Lê Thanh Tùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho rằng: "Điều quan trọng nhất hiện nay là nông dân và doanh nghiệp không nên chạy theo những tín hiệu giá nhất thời. Nếu sản xuất chỉ dựa trên biến động ngắn hạn của thị trường rất dễ dẫn đến mất cân đối cung cầu".

Ông Tùng nhấn mạnh, thay vì chỉ quan tâm đến sản lượng, ngành gạo cần chuyển mình mạnh mẽ sang các dòng sản phẩm chất lượng cao và sản xuất lúa phát thải thấp. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu để giảm chi phí sản xuất mà còn là "tấm vé" giúp gạo Việt chinh phục các thị trường cao cấp đòi hỏi tiêu chuẩn xanh và bền vững.

Để hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng cơ hội, Bộ Công Thương đã ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT nhằm thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo gắn liền với an ninh lương thực quốc gia.

Ông Nguyễn Anh Sơn – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, cơ quan này đang rà soát hệ thống pháp luật và xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030.

Theo đó, các giải pháp trọng tâm bao gồm: Thúc đẩy đàm phán với EU, Vương quốc Anh để mở rộng hạn ngạch thuế quan. Triển khai phần mềm báo cáo quản lý hoạt động xuất khẩu để minh bạch dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp làm thủ tục nhanh chóng. Hoàn thiện mắt xích vận tải để giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh cho hạt gạo trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Các chuyên gia cho rằng, nửa cuối năm 2026 sẽ tiếp tục là giai đoạn thuận lợi đối với xuất khẩu gạo Việt Nam khi nhu cầu từ Philippines, Trung Quốc và nhiều thị trường châu Á duy trì ổn định. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành giá trị thực, ngành lúa gạo cần đẩy nhanh xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển các dòng gạo chất lượng cao và tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp xuất khẩu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành lúa gạo không chỉ giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế mà còn chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang tăng giá trị trong giai đoạn phát triển mới.

Tuấn Kiệt