Dữ liệu là 'huyết mạch' của chuyển đổi số: Tầm nhìn và chiến lược quốc gia năm 2026

Tại Hội thảo "Tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - Những thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ" ngày 20/3, Thượng tá ThS. Nguyễn Đình Đỗ Thi (Phó Trưởng phòng 1, A05 - Bộ Công an) đã đưa ra một nhận định mang tính định hướng: "Dữ liệu là huyết mạch của quá trình chuyển đổi số quốc gia". Đây không chỉ là một cách ví von hình ảnh mà là sự đúc kết từ thực tiễn vận hành của dòng chảy thông tin toàn cầu trong thập kỷ thứ ba của thế kỷ 21.

Dữ liệu không còn là những con số vô hồn mà đã trở thành nguồn tài nguyên chiến lược. Trên thế giới, các cường quốc công nghệ ví dữ liệu như "Dầu mỏ mới" – nguồn năng lượng vô tận cho cuộc cách mạng 4.0; hay "Oxy trong không khí" – hiện hữu khắp nơi và thiết yếu cho mọi vận hành từ tài chính đến an ninh.

Tại Việt Nam, lãnh đạo Đảng và Nhà nước xác định dữ liệu là "Tư liệu sản xuất đặc biệt", là động lực chiến lược thúc đẩy nền kinh tế số chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong GDP. Khác với tài nguyên hữu hạn, dữ liệu càng được chia sẻ và phân tích sâu, giá trị của nó càng tăng tiến theo cấp số nhân.

Với hơn 85,6 triệu người dùng internet (chiếm 84,2% dân số tính đến tháng 1/2026), kho dữ liệu cá nhân của người Việt đang trở thành "mỏ vàng" thu hút tội phạm xuyên quốc gia.

Trong đó, thực trạng đáng báo động hiện nay bao gồm: Thông tin từ định danh cơ bản (họ tên, CCCD) đến dữ liệu nhạy cảm (tài khoản ngân hàng, y tế) bị rao bán công khai trên các diễn đàn ngầm. Hệ thống camera giám sát gia đình nếu không bảo mật đúng cách sẽ trở thành "mắt thần" giúp kẻ xấu xâm nhập, phát tán hình ảnh riêng tư để tống tiền. Tội phạm xây dựng hàng trăm kịch bản dựa trên thông tin thu thập được, gây thiệt hại ước tính hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Để đối phó với tình trạng "chảy máu" dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (có hiệu lực từ 1/1/2026) cùng Nghị định 356/2025/NĐ-CP đã tạo ra hành lang pháp lý vững chắc.

Điểm đột phá của đạo luật này bao gồm: Bảo vệ dữ liệu không còn là khuyến nghị mà là nghĩa vụ pháp lý của mọi tổ chức, doanh nghiệp. Người dân có quyền được biết, quyền đồng ý, quyền truy cập và yêu cầu xóa bỏ thông tin cá nhân của mình.

Các quy trình như "Đánh giá tác động xử lý dữ liệu" (DPIA) và "Chuyển dữ liệu xuyên biên giới" trở thành thủ tục hành chính bắt buộc. Có thông tin về mức phạt lên tới 5% doanh thu đối với các vi phạm, tạo áp lực thay đổi cách quản trị dữ liệu.

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi nhấn mạnh sự cần thiết của một chiến lược triển khai bài bản và đồng bộ. Các tổ chức, doanh nghiệp cần tập trung vào các nhóm giải pháp trọng tâm:

Kiện toàn bộ máy nhân sự chuyên trách. Các đơn vị cần sớm chỉ định nhân sự phụ trách bảo vệ dữ liệu (DPO) hoặc thiết lập bộ phận chuyên trách trong nội bộ. Đây phải là những người có kiến thức sâu cả về pháp luật lẫn công nghệ thông tin để có thể giám sát và xử lý kịp thời các sự cố lộ lọt dữ liệu.

Chuẩn hóa quy trình và kỹ thuật. Việc rà soát, xây dựng các chính sách bảo mật, biểu mẫu đồng ý và quy trình triển khai quyền của chủ thể dữ liệu cần được thực hiện nghiêm túc. Song song đó, việc đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật, áp dụng các tiêu chuẩn bảo vệ tiên tiến và thực hiện đánh giá tác động thường xuyên là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính tuân thủ.

Nâng cao "kháng thể" số cho nhân sự. Thực tế cho thấy, con người luôn là mắt xích yếu nhất trong chuỗi an ninh mạng. Do đó, công tác đào tạo, tập huấn định kỳ cho cán bộ, nhân viên về các quyền, nghĩa vụ và kỹ năng bảo mật thông tin là yếu tố then chốt. Mỗi nhân viên phải trở thành một "vệ binh" bảo vệ kho dữ liệu của tổ chức.

Cuối cùng là vai trò của cộng đồng. Người dân cần được trang bị kiến thức để tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Việc nâng cao nhận thức về giá trị của dữ liệu cá nhân, cẩn trọng khi cung cấp thông tin cho các ứng dụng lạ, và chủ động thực hiện các biện pháp bảo mật cho thiết bị cá nhân (như thay đổi mật khẩu camera, sử dụng xác thực 2 lớp) sẽ góp phần quan trọng vào sự an toàn chung của quốc gia.

Chuyển đổi số là một hành trình tất yếu, nhưng đó không phải là một hành trình trải đầy hoa hồng. Nếu ví dữ liệu là "máu" nuôi dưỡng nền kinh tế số, thì bảo vệ dữ liệu chính là cách chúng ta bảo vệ sự sống và sự ổn định của quốc gia. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2026 không chỉ là một văn bản pháp lý, mà là lời cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của mỗi công dân.

Minh Anh