Dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi): Phân cấp đi đôi với kiểm soát trong hoạt động đối ngoại

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 20/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Tham gia thảo luận tại Tổ 3 (gồm các Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Lạng Sơn) về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết, Chính phủ đã chỉ đạo, phối hợp với Bộ Ngoại giao chuẩn bị nghiêm túc hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội xem xét.

Việc xây dựng dự án Luật quán triệt quan điểm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa trình tự, thủ tục, hồ sơ, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động hợp tác quốc tế của các cơ quan trong hệ thống chính trị, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, việc phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với kiểm soát, bảo đảm tính thống nhất trong hoạt động đối ngoại.

Đề cập vai trò của công tác đối ngoại, Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định đây là hoạt động quan trọng, góp phần huy động nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Thời gian qua, trong các hoạt động đối ngoại cấp cao, Việt Nam đã ký kết nhiều thỏa thuận, cam kết hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng Thường trực, ký kết là quan trọng, nhưng vấn đề quan trọng hơn là tổ chức thực thi như thế nào để các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp tận dụng được những cơ hội từ các thỏa thuận, cam kết đã ký.

Liên hệ việc thực hiện các hiệp định thương mại tự do (FTA), Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, dù Việt Nam đã ký kết nhiều FTA, một số bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp vẫn chưa khai thác hết cơ hội, ưu đãi từ các hiệp định, nhất là trong đổi mới công nghệ và chuyển đổi sản xuất.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, trong quá trình đàm phán các thỏa thuận thương mại quốc tế, phải đặt quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết, trước hết. Cùng với đàm phán, ký kết, cần tăng cường tổ chức thực thi để tận dụng tối đa cơ hội và lợi ích từ các cam kết quốc tế.

Chính phủ đang phối hợp với các cơ quan liên quan theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các cam kết quốc tế, đồng thời nắm bắt tình hình triển khai tại các bộ, ngành, địa phương. 

Cùng với việc thực hiện các cam kết đã ký, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục nâng tầm quan hệ với các đối tác, xác định những lĩnh vực hợp tác phù hợp định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong đó, cần chú trọng các lĩnh vực gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học, công nghệ, dữ liệu, nâng cao năng suất lao động và phát triển kinh tế tri thức.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các đại biểu Quốc hội quan tâm, đóng góp ý kiến và ủng hộ việc hoàn thiện dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động hợp tác quốc tế, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại.

Tán thành ban hành Luật Thỏa thuận quốc tế sửa đổi, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (TP Hải Phòng) đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về thẩm quyền ký kết, cơ chế giám sát và trình tự, thủ tục thực hiện. Dự thảo luật mở rộng thẩm quyền ký kết cho các cơ quan chuyên môn, ban quản lý và UBND cấp xã, nhưng đại biểu Sơn băn khoăn khi chưa quy định vai trò giám sát của HĐND.

Theo đại biểu Sơn, cần bổ sung trách nhiệm báo cáo và quyền giám sát của HĐND cùng cấp, thay vì chỉ yêu cầu địa phương báo cáo Bộ Ngoại giao như quy định trong dự thảo.

Một vấn đề khác được đại biểu đặt ra là quy định bên ký kết nước ngoài có thể bao gồm cá nhân nước ngoài. Theo ông Sơn, thỏa thuận hợp tác nhân danh cơ quan nhà nước với đối tác là cá nhân rất khó phân biệt với hợp đồng dân sự, dù dự thảo đã loại trừ các hợp đồng thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật dân sự. Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ cơ sở thực tiễn; nếu tiếp tục giữ quy định này, cần giới hạn lĩnh vực và điều kiện áp dụng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị rà soát các điều kiện áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn để tránh cách hiểu khác nhau hoặc mở rộng quá mức. Ông ví dụ quy định cho phép áp dụng thủ tục rút gọn khi việc ký kết “phù hợp với chủ trương, đề án đã được phê duyệt” là tiêu chí rất rộng, bởi gần như thỏa thuận quốc tế nào cũng có thể viện dẫn.

Ông Sơn cũng góp ý cần làm rõ tiêu chí “quan trọng, phức tạp” khi kéo dài thời hạn trả lời; chỉnh lý quy định về sửa đổi thỏa thuận theo thủ tục rút gọn để tránh cách hiểu cho phép áp dụng ngay cả khi phát sinh vấn đề quan trọng, phức tạp.

Văn Thành