Dự án cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn: Động lực tăng trưởng kinh tế - xã hội nhưng vướng mắc vẫn còn

Động lực tăng trưởng kinh tế - xã hội

Dự án cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn được khởi công năm 2015 với tổng mức đầu tư hơn 12.000 tỷ đồng, hoàn toàn không sử dụng vốn Nhà nước. Sau khi được Tập đoàn Đèo Cả "giải cứu" vào tháng 6/2017, chỉ trong vòng 2 năm rưỡi, tuyến cao tốc dài 64 km đã chính thức đi vào khai thác từ ngày 15/1/2020, được giới chuyên gia đánh giá là kỳ tích về tiến độ trong ngành hạ tầng giao thông.

Tuyến cao tốc này là một phần quan trọng của hệ thống cao tốc Bắc - Nam phía Đông, kết nối hành lang kinh tế chiến lược và là cửa ngõ giao thương đường bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc. Tại lễ thông xe dự án vào tháng 10/2019, lãnh đạo Chính phủ đã khẳng định đây là dự án tạo sự đột phá nhằm nâng cao năng lực vận tải, góp phần nâng cao đời sống của người dân, đảm bảo quốc phòng an ninh.

Trong kết luận thanh tra mới nhất tháng 10/2025, Thanh tra Chính phủ nhận định rằng trong bối cảnh nguồn ngân sách Nhà nước rất khó khăn, việc triển khai đầu tư dự án bằng nguồn vốn của nhà đầu tư, hoàn thành đưa vào khai thác sử dụng đã đáp ứng tiến độ, chất lượng, đúng mục tiêu đầu tư, góp phần giảm tải về lưu lượng phương tiện, giảm ùn tắc và tai nạn giao thông trên tuyến Quốc lộ 1, rút ngắn thời gian di chuyển, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân tại các địa phương có tuyến đường đi qua.

Đặc biệt, dự án còn có ý nghĩa quan trọng về mặt an ninh quốc phòng. Cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn là một phần của trục giao thông chiến lược kết nối từ khu vực biên giới phía Bắc đến các trung tâm kinh tế lớn của cả nước. Khi dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh dự kiến hoàn thành vào năm 2026, một trục cao tốc liên thông hoàn chỉnh từ Thủ đô Hà Nội đến một loạt cửa khẩu tại Lạng Sơn và Cao Bằng sẽ được hình thành, từ đó góp phần tăng năng lực vận tải, thúc đẩy giao thương quốc tế, đồng thời tăng cường đảm bảo thế trận quốc phòng, an ninh và giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia.

Tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng nhờ đầu tư sớm

Một trong những lợi ích rõ ràng nhất của việc hoàn thành dự án cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn vào tháng 1/2020 là tiết kiệm chi phí đầu tư đáng kể so với mức giá hiện nay. Dự án được hoàn thành với tổng mức đầu tư 12.189 tỷ đồng cho 64 km, tương đương khoảng 190 tỷ đồng/km. Trong khi đó, 12 dự án cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2 (2021-2025) có tổng mức đầu tư gần 147.000 tỷ đồng cho 729 km, tương đương khoảng 201 tỷ đồng/km.

Điều này cho thấy việc đầu tư sớm dự án đã giúp tiết kiệm một khoản chi phí rất lớn cho nhà đầu tư. Hơn nữa, nếu dự án chậm triển khai đến nay, chi phí giải phóng mặt bằng và vật liệu xây dựng cũng đã tăng đáng kể do lạm phát tích lũy qua các năm. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, giá vật liệu xây dựng năm 2024 đã tăng khoảng 21% so với năm 2019. Điều này có nghĩa là nếu tính đến yếu tố lạm phát, việc hoàn thành dự án sớm có thể đã giúp tiết kiệm thêm hàng nghìn tỷ đồng.

Bên cạnh lợi ích về mặt tài chính, việc đầu tư và hoàn thành dự án sớm còn mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội tích cực. Sau hơn 5 năm đưa vào vận hành khai thác, tuyến cao tốc đã phục vụ hơn 11 triệu lượt phương tiện lưu thông an toàn và thông suốt, trong khi tuyến Quốc lộ 1 đã phục vụ hơn 18 triệu lượt, đảm bảo giao thương ổn định. Dự án đã rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội đến Lạng Sơn, thúc đẩy giao thương hàng hóa, du lịch và dịch vụ.

Quan trọng hơn, việc hoàn thành dự án cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn đã tạo động lực thúc đẩy các nhà đầu tư tiếp tục phối hợp cùng chính quyền hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng triển khai các dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và Đồng Đăng – Trà Lĩnh, góp phần hoàn thành mục tiêu xây dựng 3.000 km cao tốc trong năm 2025.

Cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn là minh chứng rõ nét cho tầm quan trọng của đầu tư kịp thời vào hạ tầng giao thông. Dù vẫn còn những vướng mắc cần được giải quyết, đóng góp của dự án đối với phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng và tiết kiệm ngân sách là không thể phủ nhận. Do đó, sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan chức năng và tinh thần trách nhiệm của nhà đầu tư sẽ là chìa khóa để dự án tiếp tục phát huy hiệu quả trong thời gian tới.

Vướng mắc chưa được giải quyết

Bên cạnh những đóng góp to lớn, dự án cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn vẫn đang đối mặt với những khó khăn về tài chính. Theo quy định tại hợp đồng BOT, dự án được thu phí hoàn vốn tại 2 trạm trên QL1 (tại Km24+800, Km93+160) và các trạm trên tuyến cao tốc. Thực tế quá trình vận hành, doanh thu thu phí chỉ đạt 31,06% so với phương án tài chính ban đầu, không đủ chi trả gốc và lãi phát sinh cho ngân hàng.

Cuối tháng 7/2025, tuyến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn nằm trong danh sách các dự án của Bộ Xây dựng gặp khó khăn, vướng mắc được Thanh tra Chính phủ xem xét.

Thanh tra Chính phủ trong kết luận tháng 10/2025 đã chỉ ra rằng bên cạnh tác động của dịch COVID-19, lưu lượng phương tiện thực tế thấp hơn nhiều so với dự báo ban đầu, dẫn tới thâm hụt doanh thu. Đặc biệt, việc không thu phí tại Trạm Km24+900 trên Quốc lộ 1 đã làm giảm nguồn thu trong suốt thời gian thu phí (giảm gần 5.500 tỷ đồng theo phương án tài chính), làm giảm lưu lượng trên cao tốc. Bên cạnh đó, việc tăng giá vé theo lộ trình của hợp đồng BOT không được thực hiện gây thiệt hại 171 tỷ đồng. Chính sách miễn giảm giá vé khoảng 5.000 phương tiện phạm vi 10 km quanh trạm thu phí Km93+160 khiến doanh thu giảm 72 tỷ đồng trong giai đoạn 2018-2024.

Để giải quyết vướng mắc, UBND tỉnh Lạng Sơn đã nhiều lần báo cáo Chính phủ, đề nghị bổ sung vốn ngân sách Nhà nước 4.600 tỷ đồng cho dự án (chiếm 37,75% tổng mức đầu tư, nhỏ hơn mức 50% quy định tại Luật PPP). Tuy nhiên, cho đến nay, các vướng mắc vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Trong bối cảnh hai dự án tiếp nối là cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang băng băng về đích trong năm 2026, việc dự án Bắc Giang - Lạng Sơn không được giải quyết những khó khăn sẽ gây suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các công trình hạ tầng trọng điểm hiện nay.

PGS. TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) cho rằng, việc chậm xử lý thủ tục tăng vốn Nhà nước theo chủ trương được cấp có thẩm quyền phê duyệt, hay chậm xử lý vướng mắc tồn tại ở nhiều dự án BOT giao thông hiện nay đang ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ các dự án PPP và tâm lý các nhà đầu tư.

"Việc chậm xử lý vướng mắc tại các dự án làm cho nhà đầu tư vất vả hơn trong hoàn thiện hồ sơ khi có sự thay đổi chính sách. Đây là sự lãng phí rất lớn về thời gian, làm nguội đi khát vọng và đánh mất cơ hội cho nhà đầu tư góp sức phát triển đất nước", ông Trần Chủng nhấn mạnh.

Pv