Đột phát nguồn nhân lực để hiện thực hoá mục tiêu tăng trưởng "2 con số"

Trục động lực mới từ KH-CN và chuyển đổi số

Thảo luận tại nghị trường, các đại biểu thống nhất nhận định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là "trục" động lực mới. Đây không chỉ là chìa khóa để Việt Nam bứt phá đạt mục tiêu tăng trưởng mà còn giúp nâng cao năng lực tự chủ, sức chống chịu của nền kinh tế trước các biến động toàn cầu.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội khẳng định công nghệ không tự tạo ra đột phá mà chính con người mới là yếu tố quyết định.

Dẫn chứng từ thành công của các quốc gia như Israel, Singapore, đại biểu chỉ rõ Việt Nam đang gặp "điểm nghẽn" lớn là thiếu nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ lõi và đưa nghiên cứu ra thị trường.

Theo bà Lan, thực tế ngành nông nghiệp cho thấy, dù có nhiều kết quả nghiên cứu về công nghệ sinh học và nông nghiệp số, nhưng việc thương mại hóa còn hạn chế, nhiều mô hình chỉ dừng lại ở mức thí điểm. Nguyên nhân cốt lõi là thiếu đội ngũ "nhân lực tích hợp" – những người vừa giỏi chuyên môn, vừa hiểu thị trường và có khả năng tổ chức triển khai quy mô lớn.

Để hiện thực hóa các mục tiêu KT-XH giai đoạn 2026-2030, đại biểu Lan cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận đào tạo, không đào tạo đại trà mà tập trung xây dựng lực lượng nòng cốt làm chủ công nghệ lõi.

Đại biểu đưa ra 3 kiến nghị chính: cụ thể hóa nội dung phát triển nhân lực cho các lĩnh vực lợi thế như nông nghiệp, môi trường, công nghệ sinh học và kinh tế xanh; sớm triển khai các chương trình đào tạo nhân lực nòng cốt cấp quốc gia gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và địa phương; rà soát, cập nhật danh mục công nghệ chiến lược để tập trung nguồn lực triển khai thực chất.

Đầu tư công giai đoạn 2026-2030: Phải nhanh và thông minh hơn

Đóng góp ý kiến về kế hoạch đầu tư công trung hạn, đại biểu Trần Văn Khải, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "hai con số". Theo đó, đầu tư công phải ưu tiên cho hạ tầng số, hạ tầng năng lượng và đổi mới sáng tạo.

Đại biểu Trần Văn Khải đã nhận diện 5 thách thức mới khi đặt kế hoạch đầu tư công trong trục Nghị quyết 57 về đột phá KHCN và chuyển đổi số, đó là: rủi ro lạc hậu công nghệ, vòng đời công nghệ rất ngắn trong khi quy trình đầu tư thường kéo dài, chỉ cần chậm một nhịp là mất lợi thế và gây lãng phí.

Thứ hai là khoảng trống thể chế cho tài sản vô hình, hiện nay chúng ta đang thiếu cơ chế cho đầu tư vào dữ liệu, phần mềm lõi, thuật toán và sở hữu trí tuệ. Việc thiếu cơ chế đặt hàng, khoán chi sẽ làm chuyển đổi số bị kéo lùi.

Thứ ba là đảm bảo an ninh mạng và chủ quyền dữ liệu, nhất là khi số hóa càng sâu thì rủi ro bị tấn công càng lớn, có thể gây gián đoạn dịch vụ công và sản xuất kinh doanh.

Thứ tư là sự "đứt gãy" vận hành do thiếu nhân lực, nếu đầu tư tiền bạc mà thiếu người có năng lực quản trị dự án số/KHCN ở cả trung ương và địa phương thì hệ thống sẽ không thể vận hành hiệu quả.

Cuối cùng, theo đại biểu, nút thắt năng lượng - môi trường từ các trung tâm dữ liệu và AI tiêu thụ điện năng rất lớn, nếu không gắn chặt với an ninh năng lượng và tiêu chuẩn xanh, tăng trưởng số sẽ bị kìm hãm bởi hạ tầng điện và áp lực phát thải.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, đại biểu Trần Văn Khải đề xuất một mô hình quản trị dự án mới theo hướng thông minh và hiệu quả như: tập trung vào nền tảng dùng chung, tránh đầu tư trùng lặp và yêu cầu dữ liệu phải "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất".

Bên cạnh đó, triển khai theo mô-đun và tiêu chuẩn mở, nghiệm thu dựa trên chỉ số đầu ra thực tế và áp dụng mua sắm theo kết quả để rút ngắn chu kỳ đầu tư, giảm rủi ro lạc hậu. Hoàn thiện khung pháp lý cho "Sandbox" theo hướng cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với các nhiệm vụ KHCN, dữ liệu và nền tảng số, đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám đổi mới vì lợi ích chung.

Ngoài ra, gắn trách nhiệm và thẩm định xanh, coi an ninh mạng là cấu phần bắt buộc ngay từ khâu thiết kế dự án và bắt buộc thẩm định nhu cầu điện và hiệu suất năng lượng cho các dự án số quy mô lớn.

Tuấn Kiệt