Dồn toàn lực để gỡ "thẻ vàng" IUU trong năm 2026

Sáng ngày 28/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) chủ trì phiên họp lần thứ 35 của Ban Chỉ đạo.

Báo cáo tại phiên họp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sau đợt thanh tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu (EC), công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực.

Hệ thống chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương được kiện toàn; thể chế tiếp tục được hoàn thiện; công tác quản lý đội tàu, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm được tăng cường.

Đến nay, Chính phủ đã hoàn thành 254/267 nhiệm vụ được giao trước đợt thanh tra lần thứ 5 của EC và hoàn thành 21/35 nhiệm vụ theo Công điện số 34 ban hành sau đợt thanh tra, các nhiệm vụ còn lại đang tiếp tục triển khai.

Hiện cả nước có hơn 80.300 tàu cá được cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; 99,6% tàu cá từ 15 m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS). Tỷ lệ tàu mất kết nối VMS và tàu vượt ranh giới khai thác đều giảm so với cùng kỳ năm trước.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã triển khai 138 chuyến tuần tra, kiểm tra hơn 2.500 tàu cá, xử phạt 261 tàu với tổng số tiền khoảng 4,6 tỷ đồng. Đặc biệt, số vụ tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài giảm còn 8 vụ, giảm 86,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Mặc dù ghi nhận những kết quả tích cực, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết EC vẫn chỉ ra nhiều tồn tại trong khâu tổ chức thực thi pháp luật, nhất là xử lý các trường hợp mất kết nối VMS, ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, liên thông dữ liệu và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác.

Hiện vẫn còn hơn 2.000 tàu mất kết nối VMS trên 6 giờ, 292 tàu mất kết nối trên 10 ngày và 189 tàu vượt ranh giới khai thác cho phép. Đây đều là những nội dung mang tính quyết định đối với mục tiêu gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của EC…

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU nhấn mạnh, phát triển kinh tế biển nói chung và ngành thủy sản nói riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế đất nước. Trong nhiều năm qua, ngành thủy sản đã đóng góp lớn cho tăng trưởng và xuất khẩu, đồng thời tạo sinh kế cho hàng triệu ngư dân vươn khơi bám biển. Tuy nhiên, sau 8 năm kể từ khi EC áp dụng cảnh báo "thẻ vàng", công tác chống khai thác IUU vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế.

Trong đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số địa phương chưa quyết liệt, còn tình trạng làm cầm chừng, đối phó. Quy trình xử lý tàu cá vi phạm chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ và chưa quyết liệt; một số địa phương có hồ sơ vi phạm nhưng chưa tổ chức xử lý dứt điểm. Công tác truy xuất nguồn gốc chưa được triển khai đồng bộ, đặc biệt trong quản lý tàu cá ra, vào cảng và nhật ký khai thác.

Công tác thanh tra, kiểm tra chưa quyết liệt; việc quản lý, theo dõi các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, nhất là nhóm tàu "3 không" (không đăng ký, không đăng kiểm và không có giấy phép khai thác thủy sản) vẫn còn nhiều hạn chế. Cuối cùng là cơ sở dữ liệu nghề cá còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương còn thiếu hiệu quả.

Từ những hạn chế được nêu rõ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu từ nay đến ngày 31/8 phải tạo được sự chuyển biến thực chất trong công tác chống khai thác IUU. Ông yêu cầu ngay trong tuần này, Bộ NN&MT trình Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động khắc phục triệt để các khuyến nghị của EC. Kế hoạch phải cụ thể, xác định rõ từng nhiệm vụ, từng bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm thực hiện và tiến độ hoàn thành; đồng thời tổ chức hội nghị triển khai để phát động đợt cao điểm trên phạm vi cả nước.

Phó Thủ tướng giao các bộ: Quốc phòng, Công an, NN&MT cùng các địa phương phải tập trung xử lý dứt điểm những tồn tại, đặc biệt là các vụ việc vi phạm phát sinh từ năm 2024 đến nay; tiếp tục thành lập các đoàn kiểm tra, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện tại cơ sở.

Phó Thủ tướng giao Bộ NN&MT phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội xây dựng nền tảng quản lý nghề cá thống nhất trên toàn quốc, khắc phục tình trạng quản lý phân tán, thiếu kết nối giữa các hệ thống dữ liệu hiện nay.

Đối với các trường hợp mất kết nối VMS, phải xác định rõ nguyên nhân, phân biệt lỗi kỹ thuật và hành vi cố tình vi phạm. Những trường hợp cố ý ngắt kết nối để khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài phải xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Quốc phòng tiếp tục duy trì lực lượng tại các vùng biển trọng điểm, khu vực giáp ranh để ngăn chặn tàu cá vi phạm; Bộ Công an tập trung đấu tranh, xử lý các đường dây tổ chức đưa tàu cá khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài; Bộ Ngoại giao tăng cường phối hợp qua các kênh ngoại giao để hỗ trợ xử lý các vụ việc và kịp thời cung cấp thông tin cho địa phương.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, nhiệm vụ gỡ cảnh báo "thẻ vàng" không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của EC mà còn hướng tới xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, hiện đại và có trách nhiệm.

"Chúng ta phải dồn toàn bộ công sức, quyết tâm thực hiện bằng được mục tiêu gỡ thẻ vàng cho ngành thủy sản. Sau cuộc họp này, các bộ, ngành, địa phương phải triển khai ngay các nhiệm vụ đã thống nhất, chuẩn bị tốt nhất cho quá trình làm việc với EC và phấn đấu cuối năm đạt mục tiêu gỡ cảnh báo thẻ vàng", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Minh Anh