Đổi mới tư duy quản lý thực phẩm

Đổi mới tư duy: Quản lý xuyên suốt vòng đời sản phẩm

Theo Bộ Y tế, sau hơn 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng khiến nhiều quy định không còn theo kịp thực tiễn.

Vì vậy, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được xây dựng theo hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, kiểm soát theo chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ số.

Mục tiêu trọng tâm của Luật ATTP sửa đổi là đổi mới phương thức quản lý sản phẩm gắn với việc giám sát, kiểm tra trong toàn bộ vòng đời nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người sử dụng.

Thay vì các biện pháp rời rạc, luật mới quy định phương thức quản lý linh hoạt cho từng nhóm thực phẩm dựa trên kết quả đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm. Cụ thể, quá trình quản lý được chia làm hai giai đoạn rõ rệt:

Trước khi lưu hành: Thực hiện đăng ký bản công bố, công bố tiêu chuẩn áp dụng hoặc cho phép lưu hành không cần công bố nhưng phải chịu sự giám sát nghiêm ngặt trên thị trường.

Sau khi lưu hành: Tập trung vào giám sát, phân tích nguy cơ, truy xuất nguồn gốc và khắc phục sự cố thông qua hệ thống thông tin thống nhất từ trung ương đến địa phương.

4 tiêu chí để phân loại thực phẩm

Để việc quản lý đạt hiệu quả cao nhất, Luật ATTP sửa đổi đưa ra 4 tiêu chí cốt lõi để phân loại thực phẩm: lấy sức khỏe người dân làm trung tâm, phù hợp thông lệ quốc tế, phù hợp tình hình kinh tế - xã hội và đặc tính kỹ thuật của thực phẩm.

Dựa trên các tiêu chí này, các biện pháp quản lý tương ứng được thiết lập bao gồm:

Nhóm bắt buộc đăng ký bản công bố: Bao gồm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ đến 36 tháng tuổi.

Nhóm thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng: Gồm thực phẩm chế biến bao gói sẵn, phụ gia, vi chất dinh dưỡng, thực phẩm bổ sung và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Nhóm miễn công bố: Áp dụng cho thực phẩm tươi sống, thực phẩm phục vụ nhu cầu cấp bách (dịch bệnh, thiên tai), hàng xuất khẩu, hoặc thực phẩm dùng làm mẫu nghiên cứu, triển lãm.

Linh hoạt và hiệu quả trong kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu

Đối với thực phẩm nhập khẩu, Luật vẫn giữ nguyên 3 phương thức kiểm tra từ Luật ATTP 2010 nhưng có sự điều chỉnh chi tiết để tối ưu hóa quy trình:

Kiểm tra chặt: Kết hợp kiểm tra hồ sơ và thực trạng hàng hóa, lấy mẫu kiểm nghiệm khi có cảnh báo hoặc không đạt tiêu chuẩn.

Kiểm tra thông thường: Kiểm tra hồ sơ và chọn mẫu ngẫu nhiên; thực phẩm được thông quan ngay mà không cần chờ kết quả kiểm nghiệm nhằm rút ngắn thời gian cho doanh nghiệp.

Kiểm tra giảm: Chỉ áp dụng cho các sản phẩm từ cơ sở đạt tiêu chuẩn quốc tế như Global GAP, HACCP, ISO 22000 hoặc các hệ thống quản lý tiên tiến tương đương.

Đáng chú ý, Luật bổ sung thêm các nhóm đối tượng được miễn kiểm tra nhà nước, bao gồm hàng hóa phục vụ an ninh quốc phòng, hàng hóa trao đổi của cư dân biên giới trong định mức miễn thuế và hàng gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh có giá trị thấp.

"Siết" quản lý thực phẩm trên thương mại điện tử

Trong bối cảnh kinh tế số, Luật ATTP sửa đổi đã kịp thời bổ sung các quy định nhằm hậu kiểm việc kinh doanh thực phẩm trực tuyến. Theo đó, các cơ sở kinh doanh phải cung cấp và đăng tải đầy đủ giấy đăng ký bản công bố, xác nhận quảng cáo trên các nền tảng thương mại điện tử.

Đặc biệt, chủ quản nền tảng thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt và chịu trách nhiệm liên đới nếu không thực hiện các biện pháp kiểm soát cần thiết để xảy ra sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Một trong những điểm mới mang tính đột phá là việc xây dựng hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm thống nhất toàn quốc. Hệ thống này sẽ lưu trữ kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu kiểm nghiệm, lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp và thông tin về các sự cố.

Dựa trên cơ sở dữ liệu này, cơ quan quản lý có thể: Chủ động lấy mẫu giám sát thị trường với kinh phí được ưu tiên bố trí. Truy xuất nguồn gốc và xử lý nhanh chóng các sản phẩm không đảm bảo chất lượng. Kiểm soát đặc biệt đối với các loại phụ gia, hóa chất bị lạm dụng hoặc sử dụng sai mục đích gây hại cho sức khỏe.

Việc cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra theo hướng hiện đại, dựa trên phân tích nguy cơ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn thúc đẩy các doanh nghiệp thực phẩm nâng cao ý thức trách nhiệm, hướng tới một thị trường thực phẩm an toàn và bền vững.

Minh Anh