Đổi mới quản trị để DNNN dẫn dắt tăng trưởng và xây dựng chuỗi giá trị Việt

Đây là nội dung được các chuyên gia, nhà quản lý trao đổi tại tọa đàm “Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thực sự dẫn dắt tăng trưởng?” do Báo Nhân Dân tổ chức.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), Nghị quyết số 79-NQ/TW đã xác định rõ yêu cầu đổi mới vai trò của DNNN. Nếu trước đây khu vực này chủ yếu góp phần giữ ổn định kinh tế vĩ mô thì trong giai đoạn phát triển mới phải trở thành động lực tăng trưởng, dẫn dắt các ngành kinh tế trọng điểm, tiên phong trong khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 có từ 1-3 doanh nghiệp Việt Nam thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, 50 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất châu Á và 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo chuẩn OECD.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Tài chính đang xây dựng danh mục các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có tiềm năng dẫn dắt ở những ngành, lĩnh vực chiến lược, đồng thời tiếp tục cơ cấu lại khu vực DNNN theo hướng tinh gọn, tập trung nguồn lực. Sau gần 40 năm đổi mới, số doanh nghiệp có vốn nhà nước đã giảm từ khoảng 50.000 xuống còn khoảng 850 doanh nghiệp, trong đó khoảng 700 doanh nghiệp do Nhà nước nắm trên 50% vốn điều lệ.

Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu hiện nay, sự cạnh tranh không còn diễn ra giữa từng doanh nghiệp riêng lẻ mà giữa các chuỗi giá trị. Vì vậy, thay vì chỉ tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi cung ứng quốc tế, Việt Nam cần chủ động xây dựng các chuỗi giá trị của riêng mình với sự dẫn dắt của các doanh nghiệp đầu tàu.

Theo TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Trường Đại học VinUni, DNNN đang sở hữu nhiều lợi thế về nguồn lực, dữ liệu và vị thế trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng, viễn thông, tài chính. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn chủ yếu hoạt động trong nước, chưa hình thành được năng lực cạnh tranh toàn cầu. Vì vậy, DNNN cần chuyển từ tư duy “phòng thủ” sang “tấn công”, từng bước xây dựng các chuỗi giá trị mang thương hiệu Việt và mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.

Ông cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân không nên phát triển theo hai hướng tách biệt mà cần hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam thống nhất. Sự phối hợp chặt chẽ giữa hai khu vực sẽ giúp tận dụng thế mạnh của mỗi bên, hình thành các chuỗi giá trị đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và thế giới.

Bên cạnh những lợi thế, các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều điểm nghẽn đang cản trở DNNN phát huy vai trò dẫn dắt. Theo TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay không chỉ là thêm nguồn lực mà là quyền tự chủ thực chất. Doanh nghiệp phải được chủ động trong lựa chọn phương thức kinh doanh, huy động vốn, bố trí nhân sự, triển khai đầu tư và được giữ lại một phần thành quả để tái đầu tư phát triển.

Ông cho rằng, nếu các dự án vẫn phải trải qua nhiều cấp xin ý kiến trong thời gian kéo dài thì doanh nghiệp sẽ đánh mất cơ hội cạnh tranh. Đồng thời, muốn tiên phong về khoa học công nghệ, DNNN phải được tạo điều kiện đầu tư dài hạn, chấp nhận những rủi ro hợp lý trong quá trình tiếp thu, cải tiến và làm chủ công nghệ lõi.

Các chuyên gia cũng đánh giá Viettel là mô hình thành công đáng tham khảo khi vừa làm chủ công nghệ, vừa xây dựng được hệ sinh thái doanh nghiệp và tạo sức lan tỏa cho nhiều ngành kinh tế. Thành công của doanh nghiệp này đến từ đội ngũ lãnh đạo có bản lĩnh, tinh thần đổi mới, văn hóa doanh nghiệp gắn với sứ mệnh quốc gia cùng cơ chế quản trị hiệu quả.

Ở góc độ quản trị, TS Nguyễn Tú Anh cho rằng cần phân biệt rõ rủi ro khách quan của thị trường với hành vi cố ý vi phạm để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống đánh giá minh bạch dựa trên cả các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính, đánh giá hiệu quả trên tổng thể danh mục đầu tư thay vì chỉ xem xét từng dự án riêng lẻ.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), nhiều nội dung này đã được thể chế hóa trong Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Luật mới mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong xây dựng chiến lược, quyết định đầu tư, tổ chức bộ máy, sử dụng vốn và chính sách tiền lương, trong khi cơ quan đại diện chủ sở hữu tập trung vào việc giao mục tiêu chiến lược và giám sát kết quả thực hiện.

Đồng thời, các khoản đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhiệm vụ Nhà nước giao sẽ được đánh giá theo cơ chế riêng, tạo điều kiện để doanh nghiệp yên tâm triển khai các dự án có tính đột phá và chấp nhận mức độ rủi ro phù hợp.

Các chuyên gia thống nhất rằng, để DNNN thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, mở rộng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, nâng cao chất lượng quản trị, thu hút nhân lực chất lượng cao và tăng cường liên kết với khu vực doanh nghiệp tư nhân. Khi những rào cản về cơ chế được tháo gỡ, doanh nghiệp nhà nước sẽ có điều kiện phát huy vai trò tiên phong, xây dựng các chuỗi giá trị mang thương hiệu Việt, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của đất nước.

Đỗ Khuyến