Đổi mới mô hình khu công nghiệp từ “nơi cho thuê đất” đến hệ sinh thái xanh

Ngày 10/7, tại Hải Phòng đã diễn ra Diễn đàn Phát triển Khu Công nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Phát triển khu công nghiệp Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia”. Sự kiện quy tụ các cơ quan quản lý, chuyên gia và nhà đầu tư nhằm tìm kiếm động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ.

Theo thống kê, 6 tháng đầu năm 2026, sản xuất công nghiệp tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực khi chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 10,8% so với cùng kỳ; riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,4%, tiếp tục giữ vai trò động lực then chốt của nền kinh tế.

Tuy nhiên, hệ thống khu công nghiệp (KCN) hiện nay đang bộc lộ những hạn chế như: sự chênh lệch tăng trưởng giữa các địa phương, hạ tầng logistics chưa đồng bộ và sự chậm trễ trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Điều này đặt ra yêu cầu phải tái định vị hệ thống KCN để đón nhận dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Thay đổi tư duy: Khu công nghiệp không thể chỉ là nơi cho thuê đất

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Văn Khôi - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Thành viên Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ đánh giá, sau hơn ba thập kỷ phát triển, hệ thống khu công nghiệp Việt Nam đã đóng góp rất quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu, tạo việc làm và thu hút đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều khu công nghiệp vẫn phát triển theo mô hình truyền thống; hạ tầng logistics chưa đồng bộ; liên kết với đô thị còn hạn chế; nhà ở công nhân, chuyên gia và các thiết chế xã hội chưa đáp ứng yêu cầu; chuyển đổi số và chuyển đổi xanh còn chậm; chất lượng dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư chưa đồng đều. Quỹ đất sạch, giải phóng mặt bằng, giá đất, thủ tục đầu tư… vẫn là những điểm nghẽn hiện nay.

Đặc biệt, sự cạnh tranh trong thu hút FDI giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, nhà đầu tư hiện nay không chỉ quan tâm đến giá thuê đất, mà còn quan tâm đến chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, môi trường đầu tư, tốc độ giải quyết thủ tục hành chính, tiêu chuẩn ESG và khả năng phát triển bền vững.

“Một khu công nghiệp thành công không chỉ có nhà máy; phải có trung tâm logistics, hạ tầng số, trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, nhà ở cho công nhân, chuyên gia cùng các dịch vụ y tế, giáo dục và môi trường sống xanh”, ông Khôi chia sẻ.

Mô hình “hệ sinh thái công nghiệp hiện đại” được xác định là hướng đi tất yếu. Trong đó, các KCN thế hệ mới sẽ được quản trị bằng dữ liệu số, ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn để nâng cao hiệu quả, tiết kiệm năng lượng và tăng sức cạnh tranh.

Tâm điểm thu hút vốn FDI công nghệ cao và bán dẫn

Việt Nam đang nổi lên là điểm đến ưu tiên của dòng vốn công nghệ cao trong quá trình đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu. Tính đến nay, riêng lĩnh vực bán dẫn đã thu hút lũy kế trên 14 tỷ USD với hơn 240 dự án. Làn sóng đầu tư mới cũng đang đổ mạnh vào các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lượng tái tạo.

Ông Trần Văn Quân - Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng nhấn mạnh, khu công nghiệp và khu kinh tế nhiều năm qua luôn giữ vai trò hạt nhân trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và là đầu mối thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực sản xuất.

Khoảng 70-80% tổng vốn FDI đăng ký mới trong ngành công nghiệp chế biến, chế tạo được triển khai tại các khu công nghiệp, khu kinh tế. Phần lớn doanh nghiệp FDI cũng đang hoạt động trong các khu vực này, đóng góp khoảng 20% GDP, hơn 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước và tạo việc làm trực tiếp cho gần 3,83 triệu lao động. Những con số trên cho thấy khu công nghiệp, khu kinh tế tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Lãnh đạo TP. Hải Phòng cho biết, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cơ cấu theo hướng đa dạng hóa, Việt Nam ngày càng khẳng định sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư công nghệ cao.

Công nghiệp phải tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế

Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng ban Chính sách Chiến lược Trung ương, cho biết Việt Nam xác định mục tiêu chiến lược là tăng trưởng kinh tế hai con số và đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, công nghiệp phải tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế, nhưng theo phương thức phát triển mới, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng cao, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Hiển, điều này đòi hỏi hệ thống khu công nghiệp, khu kinh tế phải được tái định vị cả về chức năng, mô hình phát triển và chất lượng thu hút đầu tư.

“Khu công nghiệp Việt Nam không thể chỉ là nơi tập trung sản xuất hay cung cấp hạ tầng, mà phải trở thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại; là không gian hội tụ của đổi mới sáng tạo, công nghệ số dựa trên trí tuệ nhân tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao”, ông Hiển nhấn mạnh.

Ông cho rằng khu công nghiệp thế hệ mới sẽ là nền tảng hình thành các cụm liên kết ngành đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế, qua đó đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia trong giai đoạn tới.

Tại diễn đàn, các chuyên gia cũng đề cập đến việc phát triển khu công nghiệp theo tiêu chí quốc tế, xây dựng hạ tầng số đồng bộ, tối ưu điện năng tiêu thụ bằng hệ thống EMS, quản trị thông minh dựa trên dữ liệu số và bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng cho các hạ tầng trọng yếu.

Việc chuyển đổi từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước sẽ tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam giữ chân các “đại bàng” công nghệ và bứt phá trong kỷ nguyên tăng trưởng mới.

Song song với diễn đàn là không gian triển lãm với hơn 25 gian hàng từ các đơn vị tiên phong như IDICO, DEEP C, Tập đoàn Sao Đỏ, UNIDO... giới thiệu các giải pháp công nghệ và hạ tầng công nghiệp hiện đại.

Tuấn Kiệt