Đề xuất tháo gỡ cơ chế cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW chiều 1/7, GS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết nhà trường đã cơ bản hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong đại học. Tuy nhiên, mô hình hợp tác giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp mới được triển khai ở một số cấp độ, chưa tạo được sức lan tỏa và tính bền vững.

Triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW, ĐH Bách khoa Hà Nội đang tái cơ cấu tổ chức, đào tạo và hoạt động khoa học công nghệ nhằm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, kết nối đào tạo, nghiên cứu, doanh nghiệp và thương mại hóa công nghệ để rút ngắn quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Trước mắt, ĐH Bách khoa Hà Nội tập trung vào 4 lĩnh vực gắn với các ưu tiên quốc gia gồm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tầm thấp và đô thị thông minh. Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành đã ra mắt ngày 27/6/2026 và dự kiến khánh thành vào tháng 10/2026, nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập ĐH Bách khoa Hà Nội. Xa hơn, ĐH Bách khoa Hà Nội đặt mục tiêu phát triển Công viên Đổi mới sáng tạo đến năm 2035, theo hướng tham khảo các mô hình như Kendall Square của MIT, Stanford Research Park của Đại học Stanford và Tsinghua Science Park của Đại học Thanh Hoa. 

Để tăng tốc hơn nữa phát triển KH-CN - ĐMST, GS.TS. Lê Anh Tuấn đưa ra 5 kiến nghị:

Thứ nhất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, chiến lược của quốc gia. Hiện thực hóa chủ trương đúng đắn này, cần sớm có những hành động thực thi trong đầu tư mạnh cơ sở vật chất cho đào tạo trình độ cao, thành lập phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu hiện đại theo mô hình kết nối ba nhà cùng với cơ chế học bổng khuyến khích người học tài năng, cơ chế đãi ngộ, thu hút giảng viên, nhà khoa học xuất sắc trong lĩnh vực này. ĐH Bách khoa Hà Nội là cơ sở giáo dục đại học đào tạo luyện kim, vật liệu từ ngày đầu thành lập, những năm qua dù khó khăn nhưng vẫn duy trì các chương trình đào tạo quan trọng này.

Thứ hai, mặc dù nhiều chính sách mới về KHCN, ĐMST đã được ban hành trong thời gian gần đây, thủ tục, quy trình hành chính vẫn cần tiếp tục rút ngắn theo hướng một cửa hay "luồng xanh" bên cạnh việc ưu tiên phân bổ ngân sách trực tiếp cho các đại học nghiên cứu trọng điểm. Chỉ có như vậy các nhiệm vụ khoa học công nghệ mới có thể được triển khai đúng tính thời sự nhờ rút ngắn thời gian từ phê duyệt đến triển khai thực tế.

Thứ ba, cần ban hành hướng dẫn chi tiết về định giá tài sản trí tuệ và thủ tục thành lập doanh nghiệp khởi nguồn từ cơ sở giáo dục đại học. Khá nhiều sản 3 phẩm nghiên cứu có công nghệ tốt, có đối tác doanh nghiệp muốn đầu tư, nhưng lại chưa thể triển khai vì thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, chấp nhận rủi ro trong tự chủ định giá và thỏa thuận phân chia lợi ích.

Thứ tư, tăng tốc vận hành thực chất quỹ phát triển khoa học công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và các thành phố lớn. Thúc đẩy nhanh việc thành lập và vận hành quỹ phát triển KHCN, ĐMST tại các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu với nguồn tài chính đa dạng, có đối ứng từ ngân sách nhà nước làm cơ sở cho định hướng đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Thứ năm, nghiên cứu triển khai chương trình đầu tư trọng điểm quốc gia về phát triển Innovation Park tại một số đại học hoặc cụm đại học trọng điểm có đủ năng lực dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Chương trình này cần được xem là đầu tư cho hạ tầng chiến lược của nền kinh tế tri thức. Nhà nước cần có cơ chế đặc thù về đất đai, tài chính, hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm dùng chung, trung tâm thử nghiệm công nghệ, cơ chế đối tác công - tư, thu hút doanh nghiệp R&D, quỹ đầu tư và chuyên gia quốc tế cùng tham gia xây dựng và vận hành.

GS.TS Lê Anh Tuấn nhấn mạnh, "Nghị quyết số 57-NQ/TW đã và đang đi vào cuộc sống bằng sự quyết tâm của toàn thể hệ thống chính trị trong 1 năm rưỡi vừa qua. Mặc dù vẫn còn điểm nghẽn nhưng chiều hướng thực thi hiệu quả đã rõ nét". Ông tin tưởng rằng các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, với tiềm năng khoa học công nghệ và nguồn nhân tài dồi dào, hoàn toàn có thể trở thành động lực cốt lõi đóng góp cho kỷ nguyên đổi mới sáng tạo của đất nước. 

Hoàng Anh