Đề xuất hỗ trợ tới 50% lãi suất vay để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ

Ngày 10/7, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo lấy ý kiến về triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF). Đây là chính sách được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, đồng thời hiện thực hóa định hướng của Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như những động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới.

Phát biểu tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ nghiên cứu và phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, xây dựng hạ tầng đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực đến hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, vì vậy mọi chính sách cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, trong khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, xây dựng cơ chế và hạ tầng dùng chung nhằm giảm chi phí đầu tư và tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một trong những chính sách trọng tâm được đề xuất là chương trình hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia. Theo phương án xây dựng, doanh nghiệp thực hiện các dự án ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo có thể được Nhà nước hỗ trợ 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng, nhưng mức hỗ trợ không vượt quá 6%/năm và thời gian hỗ trợ tối đa là 5 năm.

Theo cơ chế này, các tổ chức tín dụng vẫn thực hiện đầy đủ việc thẩm định, quyết định cho vay và quản lý rủi ro theo quy định của pháp luật, còn Nhà nước chỉ hỗ trợ một phần chi phí lãi vay nhằm khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ. Cách làm này được kỳ vọng tạo hiệu ứng “đòn bẩy”, huy động thêm nguồn vốn tín dụng xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia Bùi Quang Minh cho biết, thực tế nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực sản xuất và tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, các dự án này thường đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài nên chi phí lãi vay trở thành rào cản đáng kể, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc hỗ trợ một phần lãi suất sẽ góp phần giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư mạnh mẽ hơn vào đổi mới công nghệ.

Đối tượng được xem xét hỗ trợ là các doanh nghiệp có dự án đầu tư ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ, vay vốn tại các tổ chức tín dụng được phép hoạt động tại Việt Nam. Các khoản đầu tư đủ điều kiện có thể bao gồm mua sắm máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất, nhận chuyển giao công nghệ, thuê chuyên gia và các dịch vụ kỹ thuật phục vụ trực tiếp cho quá trình đổi mới công nghệ.

Để được hỗ trợ, doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tư cách pháp nhân, ngành nghề kinh doanh phù hợp với dự án, năng lực triển khai, có hợp đồng tín dụng đã ký với tổ chức tín dụng, dự án được chấp thuận cho vay và cam kết sử dụng vốn đúng mục đích. Đồng thời, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, cung cấp chứng từ thanh toán và chấp hành việc kiểm tra, giám sát theo quy định.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề xuất hệ thống tiêu chí xét duyệt tập trung vào tính khả thi của dự án, hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh, cũng như việc tuân thủ các quy định về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, an toàn và bảo vệ môi trường. Chính sách ưu tiên các dự án sử dụng công nghệ thuộc danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao, công nghệ cao được ưu tiên phát triển và công nghệ chiến lược, hướng tới tạo ra giá trị gia tăng lớn và hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế.

Để kiểm chứng tính khả thi của cơ chế trước khi áp dụng rộng rãi, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp. Giai đoạn thí điểm sẽ tập trung đánh giá quy trình phối hợp giữa Quỹ, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp; mức độ phù hợp của các tiêu chí hỗ trợ; khả năng kiểm soát rủi ro cũng như hiệu quả thực tế của chính sách.

Theo đề xuất, doanh nghiệp tham gia thí điểm phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định, có hợp đồng tín dụng ký từ ngày 1/7/2025, thời hạn vay từ 3 đến 5 năm và đạt mức tín nhiệm từ A- trở lên theo hệ thống xếp hạng của tổ chức tín dụng cho vay. Bộ cũng dự kiến ưu tiên các dự án có khả năng tạo mức tăng giá trị gia tăng từ 7% trở lên để phục vụ việc đánh giá hiệu quả chính sách. Chương trình thí điểm dự kiến triển khai đến hết tháng 9/2026 trước khi tổng kết, hoàn thiện cơ chế và xem xét nhân rộng.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung góp ý về nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, tiêu chí và điều kiện hỗ trợ, cơ chế phối hợp giữa Quỹ, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp, đồng thời đề xuất các giải pháp kiểm soát rủi ro nhằm bảo đảm việc triển khai chính sách công khai, minh bạch và đúng đối tượng.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp để tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất vay, qua đó tạo thêm động lực cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và từng bước tăng cường năng lực tự chủ công nghệ của nền kinh tế.

Đỗ Khuyến