ĐBQH Tô Ái Vang: Tăng cường hỗ trợ nghệ nhân để tránh đứt gãy truyền thừa di sản

Thảo luận tổ tại Quốc hội về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, các đại biểu quốc hội đã tập trung hiến kế nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn" về nhân lực. Trong đó, việc định hình lại tuổi nghề nghệ sĩ và ngăn chặn đứt gãy truyền thừa di sản được xem là những nhiệm vụ trọng tâm để đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội.

Bài toán tuổi nghề nghệ sĩ

Một trong những vấn đề nóng tại nghị trường là thực trạng tuổi nghề đặc thù của nghệ sĩ biểu diễn. Theo ĐBQH Cà Thị Thắm, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu, các lĩnh vực như múa, xiếc có cường độ lao động cao và rủi ro chấn thương lớn, khiến tuổi nghề thường kết thúc sớm sau tuổi 35.

Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, những nghệ sĩ này vẫn phải chờ thêm 10-15 năm mới đủ tuổi nghỉ hưu, tạo ra sự bất cập lớn trong việc sắp xếp tổ chức và duy trì chất lượng biểu diễn của các đơn vị nghệ thuật.

Trước thực tế này, dự thảo Nghị quyết đã bước đầu đề xuất hỗ trợ đào tạo lại cho viên chức nghệ thuật để chuyển đổi vị trí việc làm. Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng nếu chỉ dừng lại ở việc "đào tạo lại" là chưa đủ.

ĐBQH Cà Thị Thắm đề nghị cần xác định rõ tuổi nghề đặc thù đối với từng loại hình như múa, xiếc; đồng thời bổ sung cơ chế hỗ trợ cụ thể như trợ cấp chuyển đổi nghề hoặc chế độ lương chờ việc trong giai đoạn đào tạo lại, qua đó giúp nghệ sĩ yên tâm cống hiến trong giai đoạn sung sức nhất.

Đồng thuận với quan điểm này, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân, Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn đề xuất mở rộng đối tượng hỗ trợ sang cả lĩnh vực ca nhạc, nhạc công tại các đoàn nghệ thuật dân tộc để đảm bảo tính thống nhất trên toàn quốc.

Xây dựng lực lượng kế cận và phát triển công nghiệp văn hóa

Về lâu dài, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị cần có chính sách hỗ trợ người theo học các ngành nghệ thuật, nhất là con em đồng bào dân tộc thiểu số, nhằm tạo nguồn nhân lực kế cận bền vững cho các đoàn nghệ thuật địa phương - những người giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc và góp phần phát triển công nghiệp văn hóa. Bởi thực tế hiện nay, "các đơn vị nghệ thuật tại các địa phương những năm gần đây rất khó tuyển dụng diễn viên trẻ, nhạc sĩ, đội ngũ sáng tạo về làm việc do thu nhập và điều kiện phát triển khó sánh với đô thị".

Việc thiết kế chính sách hỗ trợ học viên ngành nghệ thuật không chỉ là giải pháp an sinh mà còn là chiến lược nhằm xây dựng đội ngũ sáng tạo kế cận, góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa và giữ gìn bản sắc dân tộc.

Bên cạnh đội ngũ nghệ sĩ chuyên nghiệp, các nghệ nhân dân gian – những "báu vật sống" của dân tộc – đang đối mặt với nguy cơ mai một tri thức quý báu. ĐBQH Tô Ái Vang, Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ cảnh báo về tình trạng thiếu điều kiện truyền nghề do khó khăn kinh tế tại các vùng sâu, vùng xa.

Nhằm bảo vệ "hồn cốt" di sản, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo dự thảo Nghị quyết xem xét tăng phụ cấp và hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các nghệ nhân cao tuổi - lực lượng nắm giữ di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc thiểu số.

“Việc tăng cường hỗ trợ sẽ tạo điều kiện để nghệ nhân duy trì hoạt động truyền nghề, tổ chức các lớp đào tạo cho thế hệ trẻ, qua đó góp phần hạn chế nguy cơ đứt gãy trong truyền thừa di sản. Đây không chỉ là sự ghi nhận, tri ân, mà còn là giải pháp bền vững nhằm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh phát triển mới”, đại biểu Tô Ái Vang phân tích.

Bên cạnh đó, theo ĐBQH Cà Thị Thắm, nhiều nghệ nhân vùng dân tộc thiểu số nắm giữ “hồn cốt” của di sản nhưng lại không có tư cách pháp nhân, không đủ năng lực thực hiện các thủ tục đấu thầu, hóa đơn, chứng từ tài chính phức tạp. Vì vậy, nên áp dụng dụng hình thức khoán gọn theo định mức đối với các hoạt động truyền dạy, bảo tồn văn hóa phi vật thể tại cộng đồng vùng dân tộc thiểu số; đồng thời giảm tối đa các thủ tục thanh toán, quyết toán hành chính.

Qua các ý kiến thảo luận, có thể thấy điểm chung nhất là yêu cầu chính sách phải được thiết kế cụ thể, linh hoạt và sát thực tiễn. Nếu không kịp thời hoàn thiện cơ chế, nguy cơ hụt hẫng lực lượng kế cận và đứt gãy mạch nối di sản là hiện hữu.

Việc Quốc hội thảo luận và hoàn thiện dự thảo Nghị quyết lần này mang ý nghĩa chính trị quan trọng, khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc coi con người là trung tâm của mọi chiến lược phát triển văn hóa. Khi chính sách được thiết kế "đúng và trúng", văn hóa sẽ thực sự có đủ nội lực để phát triển bền vững trong dài hạn.

Minh Phương