Đẩy mạnh xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu, phát triển thương mại cân bằng, bền vững

Cụ thể, thông báo kết luận nêu rõ: Năm 2026, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường; cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, chính sách thương mại, thuế quan của Hoa Kỳ và một số nền kinh tế lớn có nhiều điều chỉnh; giá năng lượng và chi phí logistics tiếp tục tác động trực tiếp đến tăng trưởng và thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, hoạt động xuất khẩu của nước ta tiếp tục đạt kết quả tích cực. Tính đến hết tháng 7 năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ, cao hơn mục tiêu cả năm 15-16% và thuộc nhóm tăng trưởng tốt trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, cán cân thương mại hàng hóa ghi nhận nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD.

Theo đánh giá của các Bộ, ngành, địa phương, Hiệp hội, nhập siêu chủ yếu tập trung ở nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; nhóm năng lượng như xăng dầu, than; hóa chất, chất dẻo nguyên liệu và kim loại thường khác. Trong đó, phần lớn nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là nguyên liệu, linh kiện trung gian phục vụ sản xuất, kinh doanh và mở rộng đầu tư.

Đối với nhóm năng lượng, sản lượng khai thác dầu khí, than trong nước có xu hướng giảm trong khi nhu cầu tiêu thụ tiếp tục tăng, dẫn đến việc phải nhập khẩu một số loại nhiên liệu, nguyên liệu năng lượng để bảo đảm cân đối cung - cầu, duy trì sản xuất và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Diễn biến xung đột tại Trung Đông, đứt gãy nguồn cung cũng làm gia tăng áp lực nhập khẩu.

Đối với nhóm hóa chất, chất dẻo nguyên liệu, kim loại thường và một số nguyên liệu khác, nhập siêu cho thấy những hạn chế mang tính cơ cấu, nhất là tỷ lệ nội địa hóa còn thấp, công nghiệp hỗ trợ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu nguyên liệu phục vụ sản xuất và tiêu dùng trong nước.

Để triển khai kịp thời, đồng bộ, hiệu quả các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu, đồng thời kiểm soát nhập siêu trong thời gian tới nhằm mục tiêu phát triển thương mại cân bằng, bền vững, đóng góp vào tăng trưởng "hai con số" của cả nước, bên cạnh các nhiệm vụ, giải pháp đã giao tại Hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số vào tháng 6/2026, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các Bộ, ngành, địa phương, Hiệp hội ngành hàng tập trung triển khai ngay một số nhiệm vụ sau:

Bộ Công Thương phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, tiếp cận trực tiếp các hệ thống phân phối hiện đại, chuỗi bán lẻ quốc tế: triển khai hiệu quả Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030. Khởi động và đẩy nhanh tiến độ đàm phán các Hiệp định Thương mại ưu đãi, Hiệp định Thương mại tự do với các đối tác mới để mở cửa thị trường mới cho hàng hoá Việt Nam, trước mắt trong Quý III là khởi động đàm phán với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR).

Đồng thời, tăng tốc xúc tiến thương mại, tận dụng ngay các đơn hàng xuất khẩu, đặc biệt với các mặt hàng đang có nhu cầu cao như điện tử, máy móc, nông thủy sản; triển khai các chương trình xúc tiến vào thị trường xuất khẩu mới, nhất là thị trường Halal, Mỹ La-tinh, Châu Phi....

"Làm việc với các công ty có chênh lệch lớn về kim ngạch nhập khẩu – xuất khẩu trong ngành hàng máy vi tính, linh kiện điện tử, làm rõ về lý do nhập khẩu, tiến độ và thúc đẩy sớm sản xuất, xuất khẩu sản phẩm", Phó thủ tướng nêu.

Phó thủ tướng cũng giao Bộ Công thương chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, xác định cụ thể một số hàng hóa công nghiệp đã có năng lực sản xuất trong nước để đề nghị Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh tăng mức thuế nhập khẩu ưu đãi.

Song song đó, rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp lý phù hợp với chủ trương, chính sách của Nhà nước về phòng chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp; phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ kịp thời cho Sở Công Thương các địa phương trong việc cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Bộ Tài chính được giao rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa xuất khẩu theo hướng tăng cường phân loại rủi ro, đẩy nhanh xử lý hồ sơ của doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật; hướng dẫn, phổ biến các nhóm vướng mắc về hoàn thuế để doanh nghiệp biết và thực hiện, giảm chi phí về thời gian.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì đàm phán, ký kết các Nghị định thư mở cửa thêm các loại nông sản, trái cây của Việt Nam xuất khẩu sang các nước; triển khai đồng bộ nhiệm vụ chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU), đàm phán gỡ bỏ thẻ vàng IUU. Đẩy nhanh tiến độ xử lý hồ sơ mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, cơ sở chế biến phục vụ xuất khẩu.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có giải pháp để đảm bảo doanh nghiệp xuất khẩu có thể tiếp cận tín dụng cho hoạt động xuất khẩu, ưu tiên tập trung đủ vốn tín dụng phục vụ hoạt động thu mua, tiêu thụ, xuất khẩu nông sản những tháng cuối năm.

Bộ Ngoại giao chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tăng cường ngoại giao kinh tế để thúc đẩy xuất khẩu; huy động mạng lưới cơ quan đại diện, cộng đồng người Việt Nam và doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài hỗ trợ kết nối doanh nghiệp xuất khẩu trong nước với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối, chuỗi bán lẻ, nhà đầu tư và đối tác sở tại.

Các bộ, ngành nghiên cứu áp dụng phương thức quản lý rủi ro; tiếp tục rà soát, đơn giản hóa các thủ tục và hạn chế tình trạng chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp; tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước; đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến; xử lý kịp thời mọi khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.

UBND các tỉnh, thành phố có các dự án, nhà máy được tăng vốn đầu tư trong các lĩnh vực công nghệ cao và gia tăng nhập khẩu mặt hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, tiến hành làm việc với các nhà máy để thúc đẩy tiến độ sản xuất, xuất khẩu sau khi đã tăng nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện.

Đồng thời, theo dõi thường xuyên tình hình sản xuất, đơn hàng và xuất khẩu của các doanh nghiệp chủ lực trên địa bàn; đôn đốc tiến độ đưa các dự án, nhà máy, các nguyên liệu đã nhập khẩu vào sản xuất, xuất khẩu; kịp thời phát hiện khó khăn về thị trường, lao động, logistics, quy định của thị trường nhập khẩu,… để xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết.

Bên cạnh đó, tổ chức rà soát theo từng ngành hàng các yêu cầu mà doanh nghiệp trên địa bàn còn chưa đáp ứng theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu; tập trung hỗ trợ vào các lĩnh vực như kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và hồ sơ kỹ thuật.

Cập nhật thường xuyên, cung cấp cho doanh nghiệp trên địa bàn thông tin biến động thị trường toàn cầu, các hàng rào kỹ thuật và cơ hội tận dụng các FTA.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò đầu mối tổng hợp, nắm bắt các phản ánh kiến nghị, khó khăn, vướng mắc của các hiệp hội, các doanh nghiệp; định kỳ hằng tháng hoặc đột xuất tổng hợp, gửi các Bộ, ngành, địa phương liên quan các vấn đề còn vướng mắc để xem xét, xử lý kịp thời.

Về các kiến nghị của các Hiệp hội ngành hàng, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương theo chức năng, nhiệm vụ được giao khẩn trương giải quyết dứt điểm các vấn đề thuộc thẩm quyền; bảo đảm việc trả lời kiến nghị phải rõ ràng, thực chất, xử lý dứt điểm các khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp và có văn bản trả lời các Hiệp hội trong tháng 8/2026; trường hợp có vấn đề vướng mắc, vượt thẩm quyền báo cáo cấp có thẩm quyền theo quy định.

Thu Thủy