Đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu mới

Kết quả tích cực giai đoạn 2021-2024

Theo báo cáo, giai đoạn 2021-2024, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 46.456 tỷ đồng để đầu tư phát triển giáo dục, đào tạo. Nguồn lực này được bố trí thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia và nhiều đề án, dự án khác, phục vụ nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, cơ sở vật chất và trang thiết bị giáo dục.

Báo cáo giám sát cho thấy, trong 3 năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản định hướng, thể chế hóa chủ trương phát triển nguồn nhân lực, từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý. Nhờ đó, nguồn nhân lực tăng cả về số lượng lẫn chất lượng; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được đào tạo bài bản, có bản lĩnh chính trị, chuyên môn tốt.

Các chỉ số nổi bật:

Năng suất lao động tăng trung bình 5%/năm.

Tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm duy trì ở mức dưới 3%.

Thu nhập bình quân của người lao động tiếp tục được nâng lên.

Cơ cấu lao động có sự dịch chuyển tích cực, giảm dần ở khu vực nông nghiệp.

Trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, chất lượng ngày càng được cải thiện. Hệ thống cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp mở rộng về quy mô; cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo được đầu tư nâng cấp. Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ, chức danh giáo sư, phó giáo sư tăng đều hằng năm. Chính sách tự chủ đại học được triển khai rộng rãi, gắn với trách nhiệm giải trình.

Những hạn chế, thách thức

Bên cạnh kết quả đạt được, Nghị quyết chỉ rõ nhiều tồn tại:

Một số bộ, ngành, địa phương chưa ban hành chiến lược tổng thể về phát triển nhân lực.

Nhiều chương trình, đề án trọng điểm triển khai chậm, hiệu quả chưa rõ rệt.

Cơ cấu lao động chuyển dịch chậm; tỷ lệ lao động nông nghiệp còn cao.

Lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ vẫn chiếm tỷ lệ thấp.

Nhân lực chất lượng cao tập trung chủ yếu ở đô thị, khu vực công; trong khi khu vực tư nhân, vùng nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số còn thiếu hụt.

Năng suất lao động vẫn thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực; tỷ lệ lao động phi chính thức cao.

Ngoài ra, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, trong khi thể lực, tầm vóc người dân còn hạn chế. Nguy cơ thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là các chuyên gia đầu ngành, “tổng công trình sư”, nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghiệp quốc phòng, an ninh… đang hiện hữu.

Yêu cầu cấp thiết và giải pháp

Nghị quyết nhấn mạnh: chi ngân sách cho giáo dục – đào tạo giai đoạn 2021-2023 đều dưới 18%, chưa tương xứng với vai trò “đột phá chiến lược”. Việc phân bổ vốn đầu tư còn dàn trải, chưa gắn với kết quả đầu ra; chưa chú trọng đúng mức đến đào tạo nhân lực trình độ cao và các nghề trọng điểm cấp quốc gia.

Để khắc phục, Chính phủ cần sớm ban hành Chiến lược phát triển nguồn nhân lực đến năm 2030, tầm nhìn 2050, làm căn cứ cho các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch phù hợp. Đồng thời, đổi mới công tác dự báo, phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động, hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về lao động gắn với dữ liệu dân cư.

Một trong những giải pháp quan trọng là tập trung đầu tư nâng cao chất lượng các cơ sở giáo dục đại học, nghề nghiệp trọng điểm; ưu tiên đào tạo các nhóm ngành thiếu hụt nhân lực; gắn kết đào tạo với nhu cầu thị trường và chính sách thu nhập. Bên cạnh đó, cần khuyến khích ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong công tác đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực.

Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khẳng định: phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao, là nhiệm vụ trọng tâm, vừa cấp bách vừa lâu dài, nhằm bảo đảm Việt Nam có đủ năng lực hội nhập, cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

Đỗ Khuyến