Đánh thức tiềm năng du lịch, biến làng nghề thành những điểm đến hấp dẫn

Tiềm năng to lớn của du lịch làng nghề Việt

Với 5.400 làng nghề, trong đó có khoảng 2.000 làng nghề truyền thống, thời gian qua, du lịch làng nghề truyền thống ở Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Các làng nghề hiện diện khắp ba miền, mỗi nơi mang một bản sắc riêng biệt. Tại miền Bắc nổi tiếng với gốm sứ Bát Tràng, lụa Vạn Phúc (Hà Nội), tranh Đông Hồ (Bắc Ninh), đan cói (Ninh Bình).

Tại khu vực miền Trung gắn liền với nón lá Huế, đá mỹ nghệ Non Nước (Đà Nẵng), gốm Thanh Hà, rau Trà Quế (Quảng Nam). Còn tại miền Nam đặc trưng bởi sơn mài Tương Bình Hiệp, gốm Lái Thiêu, điêu khắc đá Bửu Long và các làng nghề cây cảnh ở Bến Tre.

Sự đa dạng này không chỉ phản ánh nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc sắc, thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm.

Theo đánh giá của ông Trịnh Quốc Đạt - Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam: Những năm gần đây, các làng nghề ở Việt Nam đã khởi sắc, phát triển theo nhiều xu hướng, trong đó có xu hướng kết hợp giữa sản xuất và du lịch làng nghề. Nhiều làng nghề, phố nghề đang là bộ mặt văn hóa, du lịch, đồng thời kết nối với nhau cùng phát triển mạnh mẽ.

Kết hợp giữa du lịch và làng nghề

Hà Nội là địa phương dẫn đầu với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề. Hai cái tên tiêu biểu nhất là gốm sứ Bát Tràng và dệt lụa Vạn Phúc đã chính thức gia nhập Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới.

Tại Bát Tràng, du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm nặn gốm, giúp các gia đình nghệ nhân nâng cao thu nhập và bảo tồn di sản. Thu nhập bình quân khu vực nông thôn Hà Nội nhờ đó đã tăng mạnh từ 13 triệu đồng (2010) lên 74,3 triệu đồng (2024).

Làng tranh Đông Hồ (Thuận Thành, Bắc Ninh) từ lâu đã nổi tiếng với nghệ thuật in tranh dân gian độc đáo. Làng tranh Đông Hồ thu hút ngày càng nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan, khám phá quy trình làm tranh thủ công tinh xảo.

Đến với Đông Hồ, ngoài trải nghiệm văn hóa truyền thống, du khách còn có cơ hội tự tay làm tranh ngay tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ, trong không gian đậm nét văn hóa truyền thống.

Tại Ninh Bình, nghề đan cói thu hút khách quốc tế nhờ quy trình thủ công tỉ mỉ tạo ra những chiếc chiếu, túi xách thời trang đậm chất mộc mạc làng quê. Đến đây du khách không chỉ được chiêm ngưỡng quy trình sản xuất mà còn có cơ hội tự tay trải nghiệm nghệ thuật đan cói truyền thống; cảm nhận cây cói mềm mại, óng ả, có vai trò là sợi dây nối giữa biển với bờ, giữa những con người cần cù, khoẻ mạnh với thiên nhiên trù phú…

Tại Đà Nẵng hiện có gần 70 làng nghề với 3.000 cơ sở sản xuất. Năm 2025, du lịch làng nghề ước tính chiếm khoảng 20% tổng lượng khách đến thành phố này. Các điểm đến như làng đá Non Nước, làng rau Trà Quế đang trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch địa phương.

Thách thức trên con đường phát triển bền vững

Bên cạnh các lợi thế thì nhiều làng nghề truyền thống vẫn đối mặt với những thách thức, từ cơ sở hạ tầng hạn chế, quảng bá chưa hiệu quả đến áp lực từ thương mại hóa.

Ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI) cho rằng nguy cơ thương mại hóa quá mức dẫn đến mất đi bản sắc truyền thống, hoặc mâu thuẫn lợi ích giữa các thành viên trong cộng đồng. Do đó, cần có sự đồng hành chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các chuyên gia và cộng đồng để xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, đảm bảo lợi ích hài hòa.

Theo các chuyên gia, thế hệ trẻ đang đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của các làng nghề truyền thống ở Việt Nam. Với sự sáng tạo và năng động, giới trẻ đã mang đến những ý tưởng mới mẻ, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và công nghệ hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, cần phải có chính sách hấp dẫn để phát triển du lịch làng nghề. Phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá sớm để du khách quốc tế có thể dễ dàng tiếp cận thông tin du lịch về những làng nghề, chú trọng phát triển làng nghề theo hướng du lịch xanh, du lịch sạch... tạo ra những trải nghiệm hấp dẫn cho du khách.

Phát triển phải dựa trên nền tảng văn hóa bản địa 

Để du lịch làng nghề phát triển bền vững, ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á - ATI khẳng định việc phát triển phải dựa trên nền tảng văn hóa bản địa và sự tham gia tích cực của người dân để vừa tăng thu nhập, vừa bảo tồn giá trị truyền thống.

Tương tự, PGS.TS Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch cho rằng việc đa dạng hóa sản phẩm và hướng tới du lịch xanh là giải pháp then chốt để khắc phục các hạn chế hiện tại. Còn ông Phạm Vũ Dũng, Giám đốc Công ty TNHH Du lịch - Dịch vụ Hoa Hồng cho rằng phát triển riêng lẻ sẽ khó bền vững; cần liên kết các làng nghề để kể một câu chuyện xuyên suốt về lịch sử và văn hóa.

Trong giai đoạn mới, du lịch làng nghề sẽ chuyển mình theo các hướng chuyển đổi số. Trong đó cần xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa các điểm đến và bản đồ mạng lưới làng nghề để du khách dễ dàng tiếp cận. Chú trọng vai trò của thế hệ trẻ, giới trẻ với sự sáng tạo và công nghệ sẽ mang đến ý tưởng mới, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

Phát triển các tour chuyên đề phục vụ khách MICE (du lịch hội nghị) và khách tàu biển có chi tiêu cao. Đưa các sản phẩm OCOP của làng nghề thành quà tặng du lịch đặc trưng, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách trong và ngoài nước.

Du lịch làng nghề không chỉ là một sản phẩm kinh tế mà còn là con đường bền vững để bảo tồn di sản. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng sẽ là "chìa khóa" để đưa làng nghề Việt Nam vươn tầm thế giới.

Minh Phương