Đại biểu Quốc hội: Cần đầu tư vào nghệ nhân – những "báu vật nhân văn sống"

Sáng ngày 20/4/2026, thảo luận tại Tổ 15 về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) nhấn mạnh việc thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là yêu cầu cấp thiết để bảo tồn tinh hoa dân tộc.

Đầu tư vào nghệ nhân – những "báu vật nhân văn sống"

Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận là việc bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số và nghệ thuật dân gian. Đại biểu Đặng Bích Ngọc, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh trong bối cảnh văn hóa bên ngoài du nhập mạnh mẽ, Nhà nước cần có chính sách bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian và truyền thống để văn hóa dân tộc không bị mai một, tạo nên sự khác biệt quan trọng cho con người và đất nước Việt Nam.

Bà khẳng định, con người chính là yếu tố cốt lõi: "Cần quan tâm đầu tư vào các nghệ nhân – những 'báu vật nhân văn sống' - những người trực tiếp thổi hồn, giữ gìn và truyền dạy văn hóa".

Để hiện thực hóa điều này, đại biểu kiến nghị cần có các cơ chế đãi ngộ cụ thể đối với nghệ nhân, như hỗ trợ sinh hoạt phí, bảo hiểm y tế và kinh phí cho nghệ nhân truyền dạy văn hóa; cấp ngân sách trực tiếp cho các lớp truyền dạy tại cộng đồng do nghệ nhân đứng lớp; hỗ trợ học bổng và có cơ chế ưu tiên cho con em dân tộc thiểu số theo học các ngành nghệ thuật truyền thống.

Theo đại biểu Bích Ngọc, cần gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, ưu tiên hỗ trợ đất đai, tài chính để xây dựng các mô hình du lịch mang đậm bản sắc dân tộc, đặc biệt là phát triển du lịch homestay. Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu thêm chế độ đào tạo bồi dưỡng tinh hoa, như chính sách đào tạo theo đơn đặt hàng, học bổng cho tài năng trẻ, nâng cao nhận thức người dân trong bảo tồn tinh hoa văn hóa dân tộc.

Thí điểm "Đô thị di sản": Cần tầm nhìn dài hạn hơn 5 năm

Dự thảo Nghị quyết đưa ra cơ chế thí điểm mô hình "Đô thị di sản" với các ưu đãi về đất đai, thuế và phí trong tối đa 5 năm. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ cho rằng thời gian 5 năm là quá ngắn, không đủ để triển khai hiệu quả một dự án quy mô lớn.

Ông phân tích: "Có khi 5 năm chúng ta mới xây dựng xong cơ sở vật chất, chưa nói đến việc sưu tầm, quảng bá. Nếu chính sách ưu đãi chỉ kéo dài 5 năm, các nhà đầu tư sẽ khó lòng tham gia". Từ đó, đại biểu đề xuất kéo dài thời gian thí điểm lên ít nhất là 10 năm.

Khoản 4 Điều 5 của Dự thảo Nghị quyết quy định UBND cấp tỉnh có trách nhiệm ưu tiên bố trí quỹ đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước được giao quản lý, trụ sở công dôi dư để thu hút các dự án đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, thể thao; cho tổ chức, cá nhân thuê trụ sở công dôi dư và công trình thuộc sở hữu nhà nước để hoạt động văn hóa, thể thao.

Đại biểu Mạnh đề nghị Chính phủ cần quy định chi tiết về các hồ sơ, thủ tục hành chính, bởi nếu áp dụng các quy định hành chính thông thường như hiện nay, có thể mất nhiều năm các tổ chức mới hoàn thiện được hồ sơ để thuê trụ sở. Cần quy định chi tiết hơn, có giải pháp đột phá hơn để các tổ chức, cá nhân có thể phát huy được giá trị của quy định này, đại biểu nhấn mạnh.

Tạo dựng "Thế hệ nghe tương lai" để giữ lửa nghệ thuật truyền thống

Trăn trở về việc giới trẻ hiện nay dần xa rời âm nhạc dân tộc, đại biểu Nguyễn Hải Long, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng cho rằng nếu không có người nghe, mọi sự hỗ trợ về kinh phí hay lương bổng cho nghệ sĩ cũng chỉ là giải pháp tạm thời.

Ông đề xuất giải pháp đột phá là tạo ra “thế hệ nghe của tương lai” thông qua giáo dục chính quy. Theo đó, 60% thời lượng dạy theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, 40% thời lượng còn lại giao quyền cho Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố tạo điều kiện cho các trường dạy về âm nhạc truyền thống đặc trưng của vùng miền (như Quan họ ở Bắc Ninh hay hát xoan ở Phú Thọ). Cùng với đó là đưa âm nhạc dân gian trở thành môn học chính thức thay vì hình thức tự nguyện như hiện nay.

Về quy định ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” và cho người lao động nghỉ lễ, các đại biểu đồng tình nhưng cần cân nhắc tính hiệu quả. Đại biểu Nguyễn Hải Long gợi ý nên chọn ngày Thứ 6 cuối cùng của tháng 11 để kết hợp với hai ngày cuối tuần, tạo thành chuỗi sự kiện văn hóa kéo dài, tránh việc nghỉ ngắt quãng giữa tuần làm giảm hiệu ứng truyền thông và tổ chức.

Những ý kiến đóng góp tại phiên thảo luận không chỉ hướng tới việc giải quyết các khó khăn trước mắt mà còn định hình một chiến lược bền vững, đưa văn hóa trở thành động lực quan trọng để phát triển đất nước trong giai đoạn tới.

Minh Anh