Cục trưởng Cục Thống kê: Phải rất nỗ lực trong các quý sau!

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, nhưng bức tranh kinh tế Việt Nam trong quý 1/2026 vẫn nhiều gam màu sáng: Mức tăng trưởng ấn tượng với GDP ước tăng 7,83% so với cùng kỳ năm trước, dòng vốn FDI đã phục hồi tích cực với 15,2 tỷ USD, tăng hơn 42%, đón hơn 6,76 triệu lượt khách quốc tế,...

Dù vậy, tăng trưởng GDP quý 1 vẫn chưa đạt mục tiêu theo Nghị quyết 01(9,1%). Đâu là nguyên nhân và động lực tăng trưởng cho thời gian tới là gì? Phóng viên Thương hiệu và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Hương, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) xoay quanh vấn đề này.

Tăng trưởng chưa đạt mục tiêu Nghị quyết 01

- Bà đánh giá thế nào về kết quả tăng trưởng kinh tế trong quý 1/2025?

Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Quý 1/2026, kinh tế Việt Nam đạt kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn. Đáng chú ý, tăng trưởng khá ở cả ba khu vực: khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, công nghiệp và xây dựng, khu vực dịch vụ…

Kết quả này cho thấy nền kinh tế đã có độ phục hồi nhất định và duy trì được nhịp tăng trưởng tương đối ổn định, phản ánh những nỗ lực lớn trong điều hành kinh tế và tinh thần vượt khó khăn của cả đất nước.

Nhìn từ phía cung, tăng trưởng có điểm sáng nhưng vẫn thiếu sự đồng đều, động lực vẫn tập trung vào một số ngành chủ lực, trong khi nhiều khu vực chưa phục hồi tương xứng.

Nông, lâm nghiệp và thủy sản đóng vai trò là trụ đỡ ổn định của nền kinh tế; công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là “đầu tàu” của nền kinh tế khi đạt tăng trưởng 9,73%, đóng góp lớn nhất (2,57 điểm phần trăm) vào tăng trưởng chung. Diễn biến này phản ánh sự phục hồi của đơn hàng xuất khẩu và năng lực sản xuất, đặc biệt ở các ngành điện tử, dệt may, sản xuất kim loại.

Tuy nhiên, một số ngành quan trọng vẫn chưa có sự bứt phá như kỳ vọng như xây dựng, vận tải kho bãi, dịch vụ lưu trú và ăn uống…

Nhìn từ phía cầu, tiêu dùng nội địa tiếp tục là điểm sáng, đóng vai trò trụ đỡ quan trọng trong bối cảnh bên ngoài biến động. Trong đó, tiêu dùng cuối cùng của nhà nước tăng 11,66% phản ánh xu hướng mở rộng chi ngân sách nhằm phục vụ các nhiệm vụ chính trị - hành chính quan trọng.

Bên cạnh yếu tố thời điểm, mức tăng này còn cho thấy vai trò dẫn dắt của khu vực công trong việc kích thích tổng cầu và duy trì nhịp độ vận hành của nền kinh tế.  

Đáng chú ý, cơ cấu tiêu dùng đang có sự chuyển dịch rõ nét theo hướng hiện đại và bền vững hơn, khi người dân gia tăng chi tiêu cho các sản phẩm thân thiện với môi trường như xe điện, thiết bị tiết kiệm năng lượng, đồng thời ưu tiên các dịch vụ mang tính trải nghiệm như du lịch, nghỉ dưỡng, giải trí…

Dù vậy, hiệu quả đầu tư và tốc độ lan tỏa còn hạn chế, chưa tạo được cú hích đủ mạnh cho các ngành liên quan khác.

- Động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quý 1/2026 là gì, thưa bà?

Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Diễn biến kinh tế quý 1 vẫn dựa chủ yếu vào các động lực truyền thống gồm sản xuất - xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng nội địa. Trong khi các động lực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, cải cách thể chế đã có cải thiện nhưng chưa đủ lớn để trở thành động lực tăng trưởng thực sự trong ngắn hạn.

Sản xuất và xuất khẩu tiếp tục là trụ cột cho tăng trưởng, khẳng định năng lực cung ứng bền bỉ của Việt Nam. Đặc biệt ngành công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì đà tăng trưởng tốt, cho thấy sự phục hồi của hoạt động sản xuất và năng lực cung ứng trong nước. Bên cạnh đó, hoạt động xuất khẩu vẫn diễn ra sôi động, tạo điểm tựa vững chắc cho hoạt động sản xuất trong nước.

Tiêu dùng nội địa có xu hướng cải thiện, đóng vai trò ổn định tổng cầu. Động lực tiêu dùng trong quý 1 được thúc đẩy đáng kể bởi hiệu ứng mùa vụ từ kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài, qua đó tạo cú hích cho tổng cầu nội địa trong những tháng đầu năm. Trong đó, tiêu dùng của hộ gia đình giữ vai trò nền tảng và có đóng góp chủ đạo.

Sự phục hồi tích cực của tiêu dùng nội địa và du lịch đã góp phần bù đắp hiệu quả cho những biến động bất lợi từ thị trường bên ngoài.

Tăng trưởng GDP quý 1 đạt 7,83% là mức tăng khá tích cực, tuy nhiên chưa đạt mục tiêu theo Nghị quyết 01 (quý 1 đạt 9,1%). Nguyên nhân vì sao, thưa bà?

- Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Thứ nhất, biến động địa chính trị tại Trung Đông đã làm gia tăng rủi ro đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu và các nhiên liệu đầu vào tăng cao, qua đó làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp.

Chi phí đầu vào tăng trong khi sức cầu chưa phục hồi hoàn toàn đã làm thu hẹp biên lợi nhuận, khiến doanh nghiệp thận trọng hơn trong mở rộng sản xuất, đầu tư.

Thứ hai, các điểm nghẽn nội tại chưa được xử lý triệt để làm suy giảm khả năng hấp thụ và chuyển hóa các động lực tăng trưởng; môi trường kinh doanh, thể chế chính sách chưa thật sự bứt phá làm điểm tựa cho hoạt động sản xuất, đầu tư, kinh doanh; năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn yếu, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn…

Thứ ba, sức mua nội địa phục hồi chậm hơn dự kiến, dù quý 1 có kỳ nghỉ tết nguyên đán nhưng tổng mức hàng hóa và doanh thu dịch vụ chỉ tăng 10,9% theo giá hiện hành và khoảng 7% theo giá so sánh, thấp hơn kỳ vọng để đẩy GDP quý 1 lên 9,1%. Người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu do lo ngại lạm phát từ giá năng lượng và thực phẩm.

Như vậy, để đạt được mục tiêu tăng trưởng trong cả năm, cần có các giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn nhằm vừa giảm áp lực chi phí đầu vào, vừa tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Qua đó củng cố niềm tin và tạo dư địa cho khu vực doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh trong thời gian tới.

Phải rất nỗ lực trong các quý sau

- Với kết quả số liệu quý 1, kịch bản tăng trưởng quý 2 và hai quý cuối năm sẽ thay đổi ra sao để đảm bảo mục tiêu cả năm 2026?

Mục tiêu tăng trưởng hai con số cho cả năm 2026 là một mục tiêu đầy thách thức và mang tính lịch sử, nhưng nếu các động lực tăng trưởng được kích hoạt mạnh mẽ và đồng bộ trong các quý còn lại chúng ta vẫn có cơ sở để bám sát mục tiêu tăng trưởng đã đề ra.

Để bù đắp phần thiếu hụt của quý 1 và hướng tới mục tiêu tăng trưởng cả năm theo Nghị quyết 01, nền kinh tế phải rất nỗ lực trong các quý sau với các quý có tăng trưởng trên 10,5%, cụ thể: Quý 2 GDP ước đạt 10,5%; quý 3 GDP ước đạt 10,6%; quý 4 GDP ước đạt 10,74%. 

Kịch bản này kỳ vọng dựa trên sự tăng tốc của xuất khẩu, phục hồi mạnh mẽ của sức mua nội địa, cùng với đóng góp ngày càng rõ nét của các lĩnh vực kinh tế mới như công nghệ bán dẫn và kinh tế xanh. Đồng thời cần tháo gỡ triệt để các rào cản pháp lý, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và khơi thông hiệu quả dòng vốn đầu tư tư nhân.  

Ngoài ra, xung đột Trung Đông phải sớm chấm dứt và giá dầu bình ổn trở lại cũng là điều kiện cần để đảm bảo tăng trưởng kinh tế có thể tiệm cận mục tiêu đặt ra.

- Đâu là động lực chính để đạt mục tiêu tăng trưởng quý 2 và cả năm, thưa bà?

Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Đầu tư công tiếp tục là vốn mồi dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn. Đầu tư công năm 2026 tập trung vào các siêu dự án hạ tầng (Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, cao tốc, Khu đô thị thể thao Olympic…) tạo ra hiệu ứng lan tỏa cực mạnh.

Tiêu dùng nội địa dự báo sẽ cải thiện nhờ chính sách cải cách tiền lương, chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa của các tỉnh, thành phố trên cả nước. Chính sách tài khóa linh hoạt song hành với chính sách tiền tệ sẽ là công cụ quản trị rủi ro hiệu quả.

Việc chủ động sử dụng các công cụ thuế xăng dầu và Quỹ bình ổn giá là "van an toàn" ngăn chặn lạm phát chi phí đẩy. Bằng cách kiềm chế đà tăng của giá năng lượng, Chính phủ trực tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất, ngăn chặn tác động dây chuyền lên mặt bằng giá cả sinh hoạt, từ đó bảo vệ sức mua của người dân và sự ổn định vĩ mô.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng AI và tự động hóa không chỉ là xu hướng mà đã trở thành công cụ bắt buộc. Trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào biến động, công nghệ giúp doanh nghiệp sản xuất chuyển từ thâm dụng lao động sang thâm dụng tri thức, trực tiếp cải thiện chỉ số Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và tạo ra dư địa tăng trưởng mới từ các mô hình kinh doanh số.

Ngoài ra là dư địa trong các ngành công nghiệp xuất khẩu nếu khai thác tối đa lợi thế từ FTA. Tận dụng các FTA và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các ngành mũi nhọn như điện tử, linh kiện và dệt may xanh sẽ đóng vai trò "đầu kéo" ngoại tệ, giúp ổn định cán cân thanh toán và thúc đẩy sản xuất công nghiệp duy trì đà tăng trưởng ổn định.

Xin cảm ơn bà!

Trí Lâm thực hiện