Cửa khẩu biên giới khởi sắc: "Cú hích" công nghệ và logistics đưa xuất khẩu bứt phá

Bức tranh thương mại Việt Nam những tháng đầu năm 2026 ghi nhận những dấu ấn rực rỡ. Theo số liệu từ Cục Hải quan, lũy kế từ đầu năm đến hết ngày 15/3, tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt 96,8 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm 2025.

Sự bùng nổ này được phản ánh rõ nét nhất tại các cửa khẩu biên giới phía Bắc. Cụ thể, tại Lạng Sơn tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đến cuối tháng 2 đạt gần 13,92 tỷ USD, tăng hơn 52%. Tại Móng Cái (Quảng Ninh) kim ngạch đạt hơn 3,3 tỷ USD tính đến giữa tháng 3. Việc thí điểm thông quan cả ngày cuối tuần tại cầu Bắc Luân II đã giải phóng hơn 7.000 tấn hàng hóa chỉ sau 3 tuần triển khai.

Để duy trì đà tăng trưởng, Chính phủ đã xác định công nghệ là yếu tố then chốt. Ngày 18/3/2026, Thủ tướng đã phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lào Cai (lối thông quan Kim Thành và Bản Vược). Mô hình này ứng dụng các công nghệ tiên tiến nhất như: Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data). Mạng 5G và phương tiện vận tải tự động hóa.

Mục tiêu đến năm 2030, năng lực vận chuyển hàng hóa qua đây sẽ tăng gấp đôi, trong khi chi phí logistics dự kiến giảm từ 20-30%. Đây là bước đi bản lề để nhân rộng mô hình ra toàn bộ tuyến biên giới, giúp hàng hóa Việt Nam lưu thông theo thời gian thực và giảm tối đa thời gian chờ đợi.

Song song với biên giới đường bộ, hệ thống cảng biển cũng đang được nâng cấp mạnh mẽ. Các dự án trọng điểm như siêu cảng Cần Giờ và mở rộng các bến cảng tại Lạch Huyện đang được đẩy nhanh tiến độ thi công xuyên Tết.

Ngành logistics đặt mục tiêu giảm chi phí xuống dưới 15% GDP để tăng sức cạnh tranh về giá trên sàn thương mại quốc tế. Các đơn vị lớn như Tân Cảng Sài Gòn đã và đang tiên phong triển khai mô hình "cảng xanh" và "cảng thông minh", ứng dụng công nghệ để tránh ùn ứ và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Hướng đến mục tiêu 1.000 tỷ USD, chuyên gia Trần Du Lịch nhấn mạnh, để giá trị gia tăng thực sự nằm lại trong túi tiền người dân, cần đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch và xây dựng thương hiệu quốc gia mạnh. 

Hiện nay, động lực bứt phá chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo như: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (tăng 40,3%). Điện thoại và linh kiện (tăng 23,1%). Máy móc thiết bị, dụng cụ và phụ tùng (tăng 18,2%).

Năm 2026 hứa hẹn là một năm bước ngoặt của ngoại thương Việt Nam. Sự kết hợp giữa cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng đồng bộ và chiến lược chuyển đổi số tại các cửa khẩu sẽ là nền tảng vững chắc để hàng hóa Việt Nam vươn xa, khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Minh Phương