Tháo gỡ điểm nghẽn công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Sáng 30/9, tại Phú Thọ, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Tỉnh ủy Phú Thọ và Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam”.

Hội thảo nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất các chủ trương, cơ chế, chính sách đột phá, khả thi để công nghiệp hỗ trợ trở thành nền tảng quan trọng của nền công nghiệp quốc gia hiện đại, tự chủ và có sức cạnh tranh.

Tham dự hội thảo có ông Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; ông Phạm Gia Túc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương; Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng gần 400 đại biểu đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và đối tác phát triển.

Phát biểu đề dẫn, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho rằng trong yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ của nền kinh tế, công nghiệp hỗ trợ không phải là bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, một nền công nghiệp mạnh không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất và xuất khẩu sản phẩm cuối cùng mà còn ở khả năng làm chủ vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn, dịch vụ kỹ thuật và các khâu có giá trị gia tăng cao.

Thời gian qua, hệ thống doanh nghiệp cung ứng trong một số ngành từng bước được hình thành. Một số doanh nghiệp Việt Nam đã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, công nghiệp hỗ trợ vẫn là một khâu yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng mà còn ở năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tại những tầng có giá trị gia tăng cao. Nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và năng lực nghiên cứu - phát triển.

Bên cạnh đó, liên kết giữa doanh nghiệp dẫn dắt với doanh nghiệp cung ứng, giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm kỹ thuật chưa hình thành được hệ sinh thái thực sự hiệu quả. Sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các khâu nghiên cứu - phát triển, thiết kế, phát triển vật liệu, thử nghiệm, chứng nhận, sở hữu trí tuệ và tích hợp hệ thống còn hạn chế.

Từ thực trạng này, ông Nguyễn Thanh Nghị cho rằng nếu chỉ tiếp tục tăng số lượng doanh nghiệp, mở rộng danh mục sản phẩm hoặc đơn thuần nâng tỷ lệ nội địa hóa thì chưa đủ. Điều quan trọng là phải xác định giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng ở đâu và có thể tiến lên tầng nào của chuỗi giá trị.

Đây là yêu cầu chuyển từ “nội địa hóa sản phẩm” sang “nội địa hóa giá trị và năng lực”.

Theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, mục tiêu tăng trưởng cao cùng hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược về đường sắt, năng lượng, công nghiệp quốc phòng - an ninh, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, điện tử, ô tô, cơ khí chế tạo và các ngành công nghệ mới sẽ tạo nhu cầu lớn về vật liệu, thiết bị, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật.

Nếu năng lực cung ứng trong nước được nâng lên tương ứng, đây sẽ là thị trường để hình thành các doanh nghiệp công nghệ và chuỗi cung ứng của Việt Nam. Ngược lại, nếu phần lớn nhu cầu tăng thêm tiếp tục được đáp ứng bằng nhập khẩu, tăng trưởng về quy mô sẽ chưa chuyển hóa đầy đủ thành tăng trưởng về năng lực nội sinh.

Do đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ được nhìn từ phía cung mà phải bắt đầu từ thị trường, đơn hàng và yêu cầu của các chuỗi giá trị.

Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Thanh Nghị đề nghị chuyển trọng tâm từ “có sản phẩm” sang “có năng lực”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái phát triển công nghiệp hỗ trợ, đồng thời chuyển từ hỗ trợ theo danh mục sang hỗ trợ theo chuỗi, theo đơn hàng và kết quả đầu ra.

Cùng với phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân và doanh nghiệp Việt Nam, việc thu hút FDI cần chuyển mạnh theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa. Công nghệ, nghiên cứu - phát triển, nhân lực chất lượng cao và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam cần được coi là những nội dung quan trọng trong đánh giá hiệu quả thu hút đầu tư.

Việt Nam cũng cần lựa chọn có trọng tâm những ngành và công nghệ ưu tiên. Bên cạnh nâng cấp chuỗi công nghiệp hỗ trợ hiện hữu, cần chủ động chuẩn bị năng lực cho các lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, tự động hóa, vật liệu mới, pin và lưu trữ năng lượng, thiết bị bay không người lái, hàng không - vũ trụ và sản xuất thông minh.

Đồng thời, cần xây dựng hạ tầng công nghiệp, hạ tầng kỹ thuật dùng chung đáp ứng chuẩn quốc tế; đổi mới phương thức hỗ trợ của Nhà nước theo hướng tập trung, có điều kiện và gắn với kết quả.

Nguồn lực Nhà nước được định hướng đóng vai trò “vốn mồi”, tập trung vào những khâu doanh nghiệp khó tự vượt qua trong giai đoạn đầu như nghiên cứu - phát triển, thiết kế, phát triển mẫu, thử nghiệm, chứng nhận, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Thanh Nghị cũng nhấn mạnh, tự chủ công nghiệp không đồng nghĩa với tự sản xuất tất cả. Trong nền kinh tế mở, tự chủ chiến lược là khả năng lựa chọn, làm chủ và kiểm soát những năng lực có ý nghĩa chiến lược, đồng thời bảo đảm nguồn cung đa dạng, an toàn đối với những đầu vào thiết yếu và phát huy lợi thế để Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Từ đó, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đề nghị hội thảo tập trung làm rõ những năng lực công nghiệp Việt Nam cần làm chủ trong giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045; các điểm nghẽn đang cản trở doanh nghiệp Việt Nam nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị; đồng thời nghiên cứu cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo.

Mục tiêu là hình thành hệ thống doanh nghiệp Việt Nam có năng lực thực chất, cung ứng ổn định, làm chủ ngày càng nhiều công đoạn có giá trị cao, từng bước trở thành nhà cung ứng chiến lược, nhà cung ứng cấp 1 và nhà tích hợp hệ thống.

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước và tổ chức lại không gian phát triển dựa trên lợi thế của từng địa phương.

Theo ông Phạm Đại Dương, Trung ương đã ban hành nhiều nghị quyết, chiến lược và chính sách liên quan đến phát triển công nghệ chiến lược, kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và công nghiệp hỗ trợ. Vấn đề đặt ra là tạo được sự giao thoa giữa các chủ trương, chính sách này để hình thành hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, tối ưu hóa nguồn lực và tạo tác động cộng hưởng.

Một vấn đề khác là tổ chức không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo ông Phạm Đại Dương, mỗi tỉnh, thành phố có những tiềm năng, lợi thế và động lực tăng trưởng mới.

Các địa phương có lợi thế phát triển công nghiệp hỗ trợ, trong đó có Phú Thọ, cần xác định lĩnh vực và khâu đột phá phù hợp, đồng thời tăng cường liên kết để tạo hiệu ứng lan tỏa trong vùng và cả nước.

Cùng với đó, cần phát huy vai trò điều phối, định hướng của Trung ương và xây dựng cơ chế hợp tác giữa các địa phương, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông trong quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng, cơ sở dữ liệu và phân bổ nguồn lực.

Ông Phạm Đại Dương cho biết, trong bối cảnh dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm đang được Bộ Công Thương hoàn thiện, với hai nhóm chính sách về khuyến khích sản xuất, chế tạo trong nước và phát triển công nghiệp hỗ trợ, các ý kiến tại hội thảo sẽ góp thêm luận cứ thực tiễn phục vụ nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách trong thời gian tới.

Tại hội thảo, các tham luận tập trung làm rõ chủ trương phát triển công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn mới; đánh giá thực trạng và định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Các đại biểu cũng phân tích những vấn đề về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hiệu quả thực thi chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Các chuyên gia, địa phương và doanh nghiệp tập trung thảo luận việc hoàn thiện thể chế, chính sách và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Từ thực tiễn phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Phú Thọ và hoạt động của các tập đoàn lớn, nhiều đề xuất chính sách phù hợp cho giai đoạn mới được đưa ra.

Các ý kiến, đề xuất tại hội thảo sẽ được tổng hợp, chắt lọc phục vụ công tác tham mưu, hoàn thiện chủ trương, định hướng và cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn mới.

Kiên Cường