Cơ hội tăng năng lực cho ngành hàng hải Việt Nam trong EVFTA

Trên thực tế, gần một nửa số tỉnh, thành phố Việt Nam nằm ở suốt dọc chiều dài lãnh thổ kéo dài tới 3.400 km là bờ biển, cùng với hệ thống cảng biển, vận tải biển có vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế.

(Hình minh họa) 

Thống kế mới nhất của Cục Hàng hải, hiện Việt Nam có gần 1.600 tàu,  trong đó tàu vận tải hàng hóa là 1.128 tàu với tổng dung tích khoảng 4,8 triệu GT và tổng trọng tải khoảng 7,8 triệu DWT (tấn chiều dài). Diễn đàn Thương mại và phát triển Liên Hiệp quốc (UNCTAD) xếp hạng đội tàu Việt Nam đứng thứ 4 trong khu vực ASEAN (sau Singapore, Indonesia, Malaysia) và thứ 30 trên thế giới. Cơ cấu đội tàu biển Việt Nam trong thời gian qua đã có bước cải thiện đáng kể, đội tàu phát triển theo hướng chuyên dụng hóa, đáp ứng được nhu cầu vận tải hàng hóa trong nước. Cụ thể, đội tàu container Việt Nam tăng trưởng khá tốt với mức tăng bình quân khoảng 20%/năm. Hiện đội tàu container của Việt Nam là 41 tàu.

Tuy nhiên, trên thực tế hiện tại đội tàu biển Việt Nam mới chỉ đáp ứng được nhu cầu vận tải nội địa và vận tải hàng feeder (dịch vụ tàu gom hàng) tại một số nước trong khu vực. Đảm nhận vận chuyển khoảng 7% hàng hóa ở các tuyến gần như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, khu vực Đông Nam Á. Tương tự, đội tàu container Việt Nam cũng hoạt động chủ yếu trên các tuyến vận tải ngắn Đông Nam Á và Đông Bắc Á, chỉ có một số ít tàu hàng rời đã vận tải hàng hóa trên các tuyến châu Âu. Còn lại đội tàu container nhìn chung nhỏ về trọng tải, tuổi tàu cao, tốc độ chậm so với các đội tàu container của các hãng nước ngoài.

Về hệ thống cảng biển, hiện tại Việt Nam đã có 32 cảng chính đáp ứng đủ năng lực thông qua hàng hóa, trung bình mỗi năm toàn hệ thống có thể thông qua từ 550 đến 570 triệu tấn hàng hóa, nhưng vướng mắc lớn là chiều sâu của hệ thống luồng lạch các cảng cũng còn hạn chế, ảnh hưởng nhiều đến năng lực khai thác và đón tàu lớn của cảng biển Việt Nam. Cả nước mới chỉ có 2 cảng nước sâu là cảng Lạch Huyện ở Hải Phòng và cảng Cái Mép Thị Vải, ở Bà Rịa Vũng Tàu. Cùng với đó, giao thông kết nối giữa hệ thống cảng biển với phương thức vận tải khác như đường bộ, đường sắt còn rất thiếu và yếu.

Có thể khẳng định rằng hoạt động hàng hải của Việt Nam đang chịu áp lực cạnh tranh rất lớn trên những tuyến quốc tế, và sức ép đó cũng tiếp tục tăng cao, vì thực trạng chung của ngành vận tải biển toàn cầu cũng đang ở giai đoạn khó khăn, do suy thoái kinh tế, thương chiến Mỹ - Trung, và dịch bệnh, đã có nhiều hãng tàu lớn phá sản hoặc chỉ còn hoạt động cầm chừng.

Với EVFTA giao thương hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam với các nước Châu Âu sẽ có tăng trưởng,  90% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam đều đi qua đường biển, đây chính là điều kiện thuận lợi mới để Vận tải biển và hệ thống cảng Biển Việt Nam có thêm cơ hội hoàn thiện và phát triển, nâng cao năng lực và sức cạnh tranh.

Để nắm bắt được cơ hội đó, theo các chuyện gia logistics, trước mắt ngành hàng hải Việt Nam cần tập trung vấn đề minh bạch trong cung cấp dịch vụ và giá thành, nâng cao chất lượng dịch vụ và đưa ra mức chi phí vận tải hợp lý nhất. Tuy nhiên, theo chia sẻ của các doanh nghiệp vận tải biển và các chuyên gia kinh tế, việc khắc phục bất hợp lý trong giá thành dịch vụ,  trong cơ cấu đội tàu gắn với hiện đại hóa đội tàu cũng như hoàn thiện hệ thống hạ tầng kết nối giữa các Cảng hoàn toàn không đơn giản, cần phải được tính toán kỹ lưỡng, cẩn trọng, phù hợp với tốc độ phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam cũng như toàn cầu. Tránh trường hợp không ít cảng đã được đầu tư xây dựng rất tốn kém, nhưng không phát huy được công năng, thậm chí hoàn toàn “đắp chiếu”.

Quốc Cường