Chính sách đãi ngộ nghệ sĩ, nghệ nhân: Không chỉ là tôn vinh, cần những cơ chế thực chất

Nghị quyết 80-NQ/TW xác định rõ văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu và động lực phát triển đất nước. Điểm đột phá của Nghị quyết này chính là việc đặt đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển văn hóa quốc gia. Điều này đồng nghĩa với việc xây dựng các cơ chế đãi ngộ xứng đáng, tạo môi trường thuận lợi nhất để họ sáng tạo, truyền dạy và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Cụ thể hóa định hướng này, Nghị định 215/2025/NĐ-CP đã đưa ra các chính sách hỗ trợ trực tiếp và thiết thực cho nghệ nhân cũng như các chủ thể gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể. Các hỗ trợ bao gồm: trợ cấp sinh hoạt hằng tháng, bảo hiểm y tế, kinh phí cho việc truyền dạy và tham gia các hoạt động bảo tồn di sản.

Những quy định này được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán khó khăn về kinh tế vốn đã bủa vây nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân trong nhiều năm qua.

Tại Hải Phòng – địa phương sở hữu kho tàng di sản phong phú từ Ca trù, hát Đúm đến Múa rối nước – đội ngũ nghệ sĩ, nghệ nhân là nguồn lực văn hóa vô giá. Thành phố hiện có 2 nghệ nhân nhân dân, 6 nghệ sĩ nhân dân cùng hàng trăm nghệ nhân, nghệ sĩ ưu tú đang miệt mài gìn giữ hồn cốt dân tộc.

Tuy nhiên, đằng sau những danh hiệu cao quý và ánh đèn sân khấu là một thực tế còn nhiều trăn trở. Theo ông Nguyễn Đình Chỉnh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng, các nghệ nhân chính là những “báu vật sống” nhưng phần lớn hiện nay vẫn hoạt động chủ yếu bằng tâm huyết và tình yêu nghề.

NSƯT Đỗ Quyên, Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Hải Phòng, chia sẻ rằng Ca trù là bộ môn cực kỳ kén người học và đòi hỏi thời gian đào tạo dài hơi. Trong khi đó, các nghệ nhân thường phải tự xoay sở kinh phí để duy trì câu lạc bộ và truyền dạy miễn phí cho thế hệ trẻ. Nếu không có những chính sách hỗ trợ bền vững, việc giữ chân lực lượng kế cận sẽ ngày càng trở nên khó khăn.

Tương tự, bà Nguyễn Thu Thủy, Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống Hải Phòng, cho biết các loại hình nghệ thuật như Chèo, Tuồng, Cải lương đang chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt từ thị trường giải trí hiện đại. Thu nhập thấp và ít cơ hội biểu diễn khiến nhiều diễn viên trẻ dù được đào tạo bài bản vẫn buộc phải bỏ nghề.

Để bảo tồn và phát triển văn hóa bền vững, các chuyên gia cho rằng chính sách đãi ngộ không nên chỉ dừng lại ở việc tôn vinh danh hiệu hay các khoản trợ cấp nhỏ lẻ. Thay vào đó, cần xây dựng một môi trường nghề nghiệp ổn định và chuyên nghiệp.

Nhà nước cần có các gói đặt hàng sáng tạo để nghệ sĩ có điều kiện làm nghề và có thu nhập ổn định. Cần đưa nghệ thuật truyền thống vào trường học, không gian du lịch và các hoạt động cộng đồng để tạo ra tệp khán giả mới và tăng cơ hội biểu diễn thường xuyên cho nghệ sĩ. Nghệ nhân cũng cần những không gian chuyên biệt để thực hành và truyền dạy di sản một cách bài bản.

Với nền tảng từ Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị định 215/2025/NĐ-CP, cộng đồng văn nghệ sĩ kỳ vọng sẽ sớm có những chính sách đặc thù, thực chất hơn để họ có thể sống trọn vẹn với nghề và đóng góp cho sự phát triển của quê hương.

Minh Anh