Chiến sự Trung Đông căng thẳng, kinh tế Việt Nam ảnh hưởng ra sao?

Cú sốc năng lượng, vận tải

Từ ngày 28/2/2026, Mỹ và Israel đã tiến hành cuộc không kích quân sự quy mô lớn tấn công nhằm vào Iran, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong căng thẳng khu vực Trung Đông. Trong vòng 24 - 48 giờ sau cuộc không kích, các bên đều lên tiếng đã chuẩn bị cho một kịch bản chiến tranh kéo dài nhiều ngày.

Các đợt tấn công quân sự và phản công đã gây nên tình trạng bất ổn nghiêm trọng, tạo ra môi trường rủi ro cao đối với hoạt động vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Diễn biến này được dự báo sẽ khiến giá cả các mặt hàng tiêu dùng, giá nhiên liệu, giá dầu thế giới có biến động theo chiều hướng gia tăng trong thời gian tới, gây ra tác động tiêu cực gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam nói chung cũng như với khu vực Trung Đông nói riêng.

Đối với dịch vụ logistics, giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy giá cước vận tải biển, vận tải hàng hóa đường không tiếp tục gia tăng, đồng thời ảnh hướng tới tuyến vận tải hàng hóa cho các nước tại vùng Vịnh. Nhiều quốc gia khu vực Trung Đông đã hạn chế hoặc đóng cửa không phận do an ninh chiến sự, dẫn tới việc các chuyến bay vận tải và chở hàng phải chuyển hướng, kéo dài thời gian bay và gây tăng chi phí hiệu quả logistics.

Việc vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như đình trệ sau các cuộc không kích nhằm vào Iran của Mỹ và Israel. Iran cảnh báo các tàu thuyền rằng việc đi qua Hormuz hiện không an toàn, buộc các hãng tàu phải tránh xa vùng chiến sự hoặc thay đổi lộ trình, gây tăng thời gian vận chuyển và chi phí nhiên liệu đáng kể.

Trước tình hình này, thị trường phản ứng gần như tức thì. Trong phiên giao dịch sáng 2/3 tại châu Á, giá dầu Brent tăng hơn 13%, vượt ngưỡng 80 USD/thùng. Dù OPEC tuyên bố tăng sản lượng thêm hơn 200.000 thùng/ngày nhằm giảm áp lực nguồn cung, giới phân tích nhận định mức tăng này khó bù đắp được rủi ro nếu Hormuz tiếp tục bị gián đoạn.

Theo giới chuyên gia, giá năng lượng tăng thường kéo theo chi phí sản xuất và vận tải tăng, từ đó lan sang giá tiêu dùng. Thị trường tài chính cũng trở nên nhạy cảm hơn với rủi ro địa chính trị. Nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang tài sản trú ẩn như vàng hoặc trái phiếu chính phủ, trong khi chứng khoán và tiền tệ của các thị trường mới nổi có thể chịu áp lực.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ lưỡng

Trao đổi với phóng viên Thương hiệu và Pháp luật, PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Đại học Kinh tế TP.HCM cho rằng eo biển Hormuz, là tuyến trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thế giới và giá năng lượng, logistic toàn cầu có thể tăng mạnh khi gián đoạn tại đây.

“Điều này đặc biệt nhạy cảm với Việt Nam do nền kinh tế có độ mở cao, phụ thuộc lớn vào xuất khẩu và vẫn phải nhập khẩu đáng kể đầu vào năng lượng”, ông Huân nói.

Ông Huân lo ngại nếu căng thẳng kéo dài trên 6 tháng hoặc leo thang thành xung đột khu vực thì giá năng lượng và chi phí vận tải có thể hình thành mặt bằng mới trong nhiều quý, buộc doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tồn kho và giao hàng.

Trong kịch bản này, GDP Việt Nam có thể giảm 0,4-0,8 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở; xuất khẩu giảm 2-5% do vừa chịu chi phí cao hơn, vừa đối mặt cầu thế giới suy yếu khi kinh tế toàn cầu chịu cú sốc năng lượng.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng lo ngại lạm phát gia tăng. Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi), khi khu vực Trung Đông biến động, giá dầu thường tăng do lo ngại gián đoạn nguồn cung.

“Điều này kéo theo chi phí vận tải, logistics (khâu trung gian để đưa hàng đến tay người tiêu dùng nhanh nhất) và sản xuất gia tăng. Nếu xu hướng kéo dài, áp lực lạm phát có thể quay lại, tác động đến mặt bằng lãi suất và tiêu dùng”, ông Huy nói.

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong cũng nhìn nhận rằng khi giá xăng dầu tăng, chi phí đầu vào của hàng loạt ngành kinh tế như sản xuất, vận tải và dịch vụ cũng leo thang, qua đó tạo sức ép lạm phát đối với nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

“Trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích lên, nếu lạm phát gia tăng, cơ quan điều hành có thể phải cân nhắc các biện pháp chính sách tiền tệ phù hợp, thậm chí điều chỉnh lãi suất”, ông Phong nêu.

Trước tình hình nêu trên, trong văn bản mới ban hành, Bộ Công Thương đề nghị các doanh nghiệp nhập khẩu, logistics… đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa để giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn.

Ngoài ra, khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro.

Song song đó, chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa, thích ứng để giảm thiểu nguy cơ, rủi ro, tổn thất từ các sự cố trong thương mại, vận chuyển quốc tế và các vấn đề liên quan; thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan để tìm kiếm những đơn hàng mới, thị trường mới có tiềm năng…

Hoài Phong