Chăn nuôi Việt Nam: Từ cuộc đua sản lượng sang cuộc đua tiêu chuẩn

Từ "sản xuất sản phẩm" sang "sản xuất dữ liệu"

Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh của ngành chăn nuôi chủ yếu nằm ở sản lượng và giá thành, thì nay khả năng minh bạch chuỗi cung ứng, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững mới là yếu tố quyết định. Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt quy định, đòi hỏi doanh nghiệp cung cấp đầy đủ thông tin về vùng nuôi, thức ăn, việc sử dụng kháng sinh, quy trình giết mổ, mức phát thải khí nhà kính và tiêu chuẩn phúc lợi động vật. Mỗi trang trại, cơ sở giết mổ, nhà máy chế biến đều phải có khả năng truy xuất điện tử.

Tại Trung Quốc, việc quản lý nhập khẩu đang chuyển sang mô hình kiểm soát số hóa, đánh giá rủi ro dựa trên dữ liệu doanh nghiệp. Các mặt hàng như thịt, nội tạng, tổ yến, sữa và thức ăn chăn nuôi thuộc nhóm kiểm soát nghiêm ngặt, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải lưu đầy đủ hồ sơ điện tử về vùng nuôi, cơ sở giết mổ, hệ thống an toàn sinh học và lịch sử tuân thủ. Chỉ một lô hàng không truy xuất được nguồn gốc hoặc vi phạm dư lượng kháng sinh cũng có thể khiến doanh nghiệp bị xếp vào nhóm rủi ro cao.

Với quy mô hàng triệu hộ nông dân và doanh nghiệp, ngành chăn nuôi trong nước buộc phải thay đổi tư duy quản trị: mỗi sản phẩm đưa ra thị trường cần có đầy đủ "lý lịch" từ con giống, thức ăn, thuốc thú y, lịch tiêm phòng đến xử lý chất thải và phát thải khí nhà kính.

Phát thải carbon, chủ yếu từ khí methane trong quá trình tiêu hóa của gia súc nhai lại, chất thải chăn nuôi và tiêu thụ năng lượng, đang trở thành rào cản mới. Quá trình chuyển sang chăn nuôi quy mô lớn với chuồng kín, hệ thống làm mát, thông gió và logistics lạnh cũng kéo theo nhu cầu điện năng tăng cao. Trước xu hướng nhiều thị trường sẽ yêu cầu công bố dấu chân carbon cho từng sản phẩm thịt, sữa, việc phát triển chăn nuôi xanh - qua điện mặt trời áp mái, hầm biogas, tối ưu hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) - đang được đẩy mạnh.

Bên cạnh đó, EU, Nhật Bản và Hoa Kỳ liên tục hạ ngưỡng dư lượng kháng sinh, hóa chất thú y và chất kích thích tăng trưởng cho phép, thậm chí cấm hoàn toàn một số hoạt chất. Trong khi tỷ lệ chăn nuôi nông hộ ở Việt Nam còn lớn và việc quản lý thuốc thú y, thức ăn bổ sung chưa đồng bộ, nguy cơ vi phạm vẫn hiện hữu.

Doanh nghiệp chủ động tái cấu trúc theo hướng ESG

Trước sức ép tiêu chuẩn mới, nhiều doanh nghiệp lớn đã chủ động chuyển đổi. Ông David John Whitehead, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Mavin, cho biết doanh nghiệp đã tích hợp các tiêu chuẩn ESG vào chiến lược tăng trưởng từ năm 2022, với sự đồng hành của IFC (thành viên Nhóm Ngân hàng Thế giới). Theo ông, ESG không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là nền tảng giúp doanh nghiệp thích ứng trước biến động thị trường, dịch bệnh và các tiêu chuẩn quốc tế.

Mavin đã triển khai mô hình "Feed - Farm - Food", ứng dụng hệ thống quản trị SAP ERP từ năm 2019, tiếp cận các khoản vay xanh của HSBC trong hai năm liên tiếp 2024-2025, và công bố Báo cáo Phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế từ năm 2023.

Ông Montri Suwanposri, Thành viên Hội đồng quản trị CPF, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam, cho biết chế biến sâu và xuất khẩu sẽ tiếp tục là trọng tâm đầu tư của tập đoàn trong thời gian tới. Các kế hoạch mở rộng công suất chế biến gia cầm, đầu tư nhà máy mới và hoàn thiện chuỗi giết mổ sạch đang được triển khai tại Việt Nam.

Bên cạnh Mavin và C.P. Việt Nam, nhiều doanh nghiệp lớn như Greenfeed, TH và Vinamilk cũng đang đầu tư vào kinh tế tuần hoàn, quản trị phát thải và chuyển đổi số nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu.

Trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng, quá trình chuyển đổi sang mô hình chăn nuôi minh bạch, phát thải thấp và quản trị theo chuẩn quốc tế không chỉ là yêu cầu để mở rộng xuất khẩu mà còn là điều kiện để nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững của ngành chăn nuôi Việt Nam trong dài hạn.

Tiến Minh