Cao Bằng: Mở rộng không gian kinh tế, thúc đẩy thương mại xuyên biên giới

Kinh tế cửa khẩu – động lực mở rộng không gian hợp tác xuyên biên giới

Ngày 9/11/2026, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh, UBND tỉnh Cao Bằng phối hợp với Trường Đại học Thương mại và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới”.

Hội thảo thu hút gần 500 đại biểu là lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, đại diện cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, chính quyền địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, các nhà khoa học và chuyên gia trong nước, quốc tế. Đặc biệt, sự tham gia của các đại biểu, doanh nghiệp đến từ Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc), Pháp, Lào cùng nhiều địa phương trong nước đã mở ra diễn đàn trao đổi đa chiều về cơ hội hợp tác kinh tế, thương mại xuyên biên giới.

Sự kiện được tổ chức trong bối cảnh Cao Bằng đang đặt mục tiêu khai thác hiệu quả hơn tiềm năng kinh tế cửa khẩu, từng bước khẳng định vai trò là một trong những đầu mối kết nối giao thương giữa Việt Nam, khu vực ASEAN với thị trường Tây Nam Trung Quốc.

Thực tế cho thấy, kinh tế cửa khẩu đã và đang giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Giai đoạn 2021-2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn Cao Bằng đạt trên 4,46 tỷ USD; nguồn thu từ kinh tế cửa khẩu đóng góp khoảng 46% tổng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 1,64 tỷ USD.

Những con số trên cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của hoạt động giao thương biên giới đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, phía sau những kết quả đó vẫn còn không ít vấn đề cần tháo gỡ. Hạ tầng logistics chưa đồng bộ, chi phí vận tải còn cao, nguồn hàng xuất nhập khẩu phụ thuộc nhiều vào các địa phương khác; hàng hóa có nguồn gốc sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng mới chiếm khoảng 8,7%.

Đây cũng chính là một trong những vấn đề được đặt ra tại hội thảo: Làm thế nào để Cao Bằng không chỉ là địa bàn trung chuyển hàng hóa qua biên giới mà còn trở thành nơi tổ chức sản xuất, chế biến, cung ứng dịch vụ và tạo ra giá trị gia tăng từ hoạt động thương mại?

Theo định hướng được các đại biểu trao đổi, phát triển kinh tế cửa khẩu trong giai đoạn mới cần chuyển từ tư duy khai thác lợi thế giao thương đơn thuần sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế cửa khẩu hiện đại. Trong đó, hoạt động xuất nhập khẩu phải được kết nối chặt chẽ với vùng nguyên liệu, sản xuất, công nghiệp chế biến, dịch vụ logistics và hệ thống phân phối.

Tại hội thảo, 96 báo cáo khoa học, trong đó có 42 báo cáo của các đối tác nước ngoài, tập trung phân tích những mô hình, kinh nghiệm và giải pháp phát triển kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Ba phiên chuyên đề đi sâu vào các nội dung: Phát triển Khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; phát triển hệ thống logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới; mở rộng không gian hợp tác thương mại, dịch vụ và du lịch xuyên biên giới.

Đáng chú ý, phiên đối thoại chính sách và kết nối doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc tạo điều kiện để các cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp trực tiếp trao đổi về cơ chế hợp tác, tháo gỡ khó khăn trong hoạt động xuất nhập khẩu, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường.

Trong khuôn khổ hội thảo, các doanh nghiệp hai nước đã ký kết 14 biên bản ghi nhớ hợp tác phát triển kinh tế, thương mại xuyên biên giới. Đây được xem là bước kết nối quan trọng, tạo thêm cơ hội hợp tác trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, logistics, đầu tư và phát triển dịch vụ.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động giao thương, định hướng hợp tác xuyên biên giới còn được mở rộng sang lĩnh vực du lịch, dịch vụ và khai thác các giá trị văn hóa bản địa. Những lợi thế như Khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng cùng bản sắc văn hóa các dân tộc được xác định là nguồn lực quan trọng để hình thành các sản phẩm du lịch liên tuyến, tăng cường kết nối với thị trường Trung Quốc.

Qua đó, kinh tế cửa khẩu không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ xuất nhập khẩu hàng hóa mà còn là không gian phát triển tổng hợp, nơi thương mại, dịch vụ, du lịch và văn hóa có thể bổ trợ, tạo động lực tăng trưởng cho địa phương và khu vực biên giới.

Gỡ điểm nghẽn hạ tầng, logistics – tạo nền tảng cho cửa ngõ giao thương chiến lược

Một trong những vấn đề có tính quyết định đối với mục tiêu phát triển kinh tế cửa khẩu của Cao Bằng chính là năng lực kết nối hạ tầng giao thông và logistics.

Theo các ý kiến tại hội thảo, vị trí địa lý thuận lợi và hệ thống cửa khẩu là những lợi thế quan trọng, nhưng chưa đủ để tạo ra sức cạnh tranh nếu thiếu hạ tầng đồng bộ, dịch vụ hỗ trợ và nguồn hàng ổn định. Trên thực tế, chi phí vận tải, thời gian thông quan và chất lượng dịch vụ logistics có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định lựa chọn tuyến vận chuyển của doanh nghiệp.

PGS.TS Nguyễn Duy Đạt, Viện trưởng Viện Kinh doanh quốc tế và Logistics, Trường Đại học Thương mại cho rằng, Cao Bằng cần khẩn trương nâng cấp hạ tầng giao thông vận tải, kết cấu hạ tầng logistics; đồng thời nghiên cứu áp dụng thông quan điện tử, xây dựng các trung tâm logistics tập trung nhằm giảm chi phí vận chuyển, chi phí giao dịch và thời gian thực hiện thủ tục cho doanh nghiệp.

Đây là những giải pháp có ý nghĩa thiết thực, bởi trong hoạt động thương mại xuyên biên giới, năng lực cạnh tranh không chỉ được quyết định bởi khoảng cách địa lý mà còn phụ thuộc vào tốc độ lưu thông hàng hóa, khả năng bảo quản, lưu trữ, kết nối vận tải và mức độ thuận lợi của các thủ tục xuất nhập khẩu.

Về định hướng hạ tầng, tỉnh Cao Bằng xác định việc hoàn thiện tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, kết nối cao tốc Cao Bằng với Thái Nguyên và nghiên cứu các phương án kết nối giao thông liên vùng có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng không gian phát triển.

Đặc biệt, khi tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh được kết nối thông suốt đến cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh, cùng với các tuyến giao thông liên vùng được hình thành đồng bộ, khả năng kết nối từ Cao Bằng đến các trung tâm công nghiệp, thị trường và cảng biển sẽ được cải thiện đáng kể.

Đối với định hướng đầu tư cảng hàng không quốc tế Cao Bằng, đây là nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu, xem xét trên cơ sở bảo đảm các điều kiện về quy hoạch, pháp lý và hiệu quả đầu tư.

Phát biểu tại hội thảo, lãnh đạo tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh, phát triển hạ tầng phải gắn liền với nguồn hàng, dịch vụ và cộng đồng doanh nghiệp. Một tuyến vận tải chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đáp ứng được yêu cầu về chi phí, thời gian, tính ổn định và chất lượng phục vụ.

Quan điểm này cho thấy yêu cầu phát triển kinh tế cửa khẩu không thể chỉ tập trung vào đầu tư các công trình giao thông mà cần có cách tiếp cận đồng bộ hơn. Hạ tầng phải đi trước một bước nhưng đồng thời phải được kết nối với các vùng sản xuất, khu công nghiệp, cơ sở chế biến, hệ thống kho bãi và mạng lưới phân phối hàng hóa.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành cửa khẩu. Việc nghiên cứu mô hình cửa khẩu thông minh, ứng dụng công nghệ trong kiểm soát phương tiện, quản lý hàng hóa, trao đổi dữ liệu và giải quyết thủ tục hành chính sẽ góp phần rút ngắn thời gian thông quan, nâng cao tính minh bạch và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Một yêu cầu khác được đặt ra là phải nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng hàng hóa ngay tại địa phương. Khi tỷ trọng hàng hóa có nguồn gốc sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng còn khiêm tốn, việc phát triển vùng nguyên liệu, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường xuất khẩu cần được quan tâm đúng mức.

Đây cũng là cơ sở để các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, sản phẩm OCOP, hàng hóa thủ công truyền thống của địa phương có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế.

Cùng với phát triển thương mại, hợp tác dịch vụ và du lịch xuyên biên giới cần được triển khai theo hướng bền vững, hài hòa lợi ích giữa các bên. Việc kết nối các tuyến du lịch, khai thác giá trị di sản, văn hóa, ẩm thực và làng nghề không chỉ góp phần mở rộng thị trường dịch vụ mà còn tạo thêm việc làm, cải thiện sinh kế cho người dân khu vực biên giới.

Có thể thấy, Hội thảo khoa học quốc tế về phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới đã đặt ra nhiều vấn đề có ý nghĩa đối với định hướng phát triển dài hạn của Cao Bằng. Từ hoàn thiện cơ chế, chính sách, đầu tư hạ tầng, phát triển logistics đến tăng cường kết nối doanh nghiệp và mở rộng thị trường, tất cả đều hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng và khai thác hiệu quả hơn tiềm năng kinh tế biên giới.

Tuy nhiên, giá trị của một hội thảo không chỉ nằm ở số lượng tham luận hay những biên bản ghi nhớ được ký kết, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa các đề xuất thành chương trình, kế hoạch và dự án cụ thể. Những vấn đề về chi phí logistics, thời gian thông quan, năng lực thu hút đầu tư, tỷ trọng hàng hóa sản xuất tại địa phương và khả năng tạo việc làm cần được xem là những thước đo thực chất cho hiệu quả phát triển.

Với quyết tâm đổi mới tư duy phát triển, tăng cường hợp tác quốc tế và từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng, Cao Bằng đang có thêm cơ sở để mở rộng không gian kinh tế, nâng cao vị thế trong mạng lưới giao thương khu vực.

Từ lợi thế cửa khẩu đến một trung tâm kết nối thương mại, dịch vụ và logistics hiện đại vẫn là chặng đường cần nhiều nỗ lực. Nhưng nếu những định hướng được cụ thể hóa bằng các giải pháp đồng bộ, có lộ trình và hiệu quả rõ ràng, kinh tế cửa khẩu sẽ trở thành động lực quan trọng, góp phần đưa Cao Bằng từng bước khẳng định vai trò là cửa ngõ giao thương chiến lược, đồng thời tạo thêm giá trị cho doanh nghiệp và cộng đồng dân cư địa phương.

Ngọc Thuận