Cảnh báo chiêu lừa đảo AI và Deepfake khi mua hàng online

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng AI mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng mở ra kẽ hở cho tội phạm mạng. Công nghệ AI hiện nay có khả năng tạo ra hình ảnh, video, giọng nói mô phỏng giống hệt người thật, khiến người tiêu dùng rất khó phân biệt thật - giả.

Các đối tượng đã lợi dụng Deepfake để thực hiện các hành vi: Giả mạo người nổi tiếng, chuyên gia, bác sĩ hoặc cơ quan công an để quảng cáo sai sự thật, bán hàng không rõ nguồn gốc hoặc dẫn dụ giao dịch lừa đảo.

Sử dụng hình ảnh cắt ghép "trước – sau" và lời chứng thực giả để thổi phồng công dụng sản phẩm. Thiết lập các buổi phát sóng trực tiếp (livestream) giả mạo nhằm gây nhầm lẫn và tạo lòng tin mù quáng cho người xem.

Không chỉ dừng lại ở Deepfake, tội phạm công nghệ cao còn liên tục thay đổi phương thức tiếp cận để chiếm đoạt tài sản của người dân.

Giả danh nhân viên giao hàng (shipper): Các đối tượng gọi điện thông báo có đơn hàng từ sàn thương mại điện tử, yêu cầu thanh toán tiền hàng hoặc phí vận chuyển. Khi nạn nhân chuyển tiền, chúng lấy lý do sai cú pháp để yêu cầu truy cập đường link lạ nhằm chiếm đoạt tài khoản.

Lừa đảo đầu tư tài chính: Mời chào tham gia các sàn chứng khoán, tiền ảo (như dự án SpinNFT với giao dịch lên tới 1.400 tỷ đồng) hoặc kinh doanh đa cấp với cam kết lợi nhuận cao, rủi ro thấp.

Giả danh cơ quan chức năng: Tự xưng là cán bộ hộ tịch, cảnh sát hoặc nhân viên điện nước để yêu cầu cập nhật thông tin cá nhân, cài đặt ứng dụng chứa mã độc nhằm chiếm quyền điều khiển thiết bị và rút tiền từ tài khoản ngân hàng.

Trước sự gia tăng của các chiêu trò lừa đảo sử dụng AI, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương) đã có văn bản gửi các nền tảng lớn như Shopee, Lazada, Tiktok, Zalo và Meta.

Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia khuyến nghị người tiêu dùng nâng cao cảnh giác khi tiếp cận các nội dung quảng cáo, livestream, video giới thiệu sản phẩm hoặc thông tin được lan truyền trên môi trường số, đặc biệt đối với các nội dung có sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc nhân vật được tạo ra, chỉnh sửa bằng công nghệ AI, deepfake hoặc các công nghệ kỹ thuật số có khả năng gây nhầm lẫn.

Để xây dựng một môi trường tiêu dùng số an toàn, người tiêu dùng cần thận trọng trước các quảng cáo có dấu hiệu thổi phồng công dụng sản phẩm, sử dụng hình ảnh người nổi tiếng, chuyên gia hoặc cơ quan, tổ chức để tạo lòng tin nhưng không có căn cứ xác thực rõ ràng.

Cùng với đó, người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ thông tin về người bán, sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, điều kiện giao dịch, chính sách bảo hành, đổi trả cũng như độ tin cậy của các đánh giá, phản hồi trên nền tảng trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến; không nên chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch chỉ dựa trên các nội dung quảng cáo hấp dẫn hoặc mức giá bất thường so với thị trường.

Trong trường hợp phát hiện các dấu hiệu giả mạo, lừa đảo, quảng cáo sai sự thật hoặc hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người tiêu dùng cần kịp thời phản ánh tới cơ quan chức năng hoặc sử dụng tính năng báo cáo của nền tảng để được hỗ trợ xử lý, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng số an toàn, minh bạch và bền vững.

Minh Phương