Cảnh báo các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường tại các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất

Nhiều vi phạm tại khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp

Qua công tác kiểm tra, thanh tra và điều tra, lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường phối hợp với các cơ quan chức năng ghi nhận nhiều nhóm hành vi vi phạm phổ biến tại khu công nghiệp, khu tiểu thủ công nghiệp và cơ sở sản xuất.

Một trong những vi phạm đáng lưu ý là quản lý và xử lý nước thải. Một số cơ sở không vận hành, vận hành không thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy trình công trình xử lý nước thải; có trường hợp không thực hiện xử lý sơ bộ nước thải theo yêu cầu trước khi đấu nối vào hệ thống xử lý tập trung hoặc xả ra môi trường.

Theo Nghị định số 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ, các hành vi vi phạm quy định về bảo vệ môi trường tại cơ sở, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp, làng nghề và các hành vi liên quan đến công trình xử lý chất thải có thể bị xử phạt ở mức cao, tùy tính chất, mức độ và hậu quả của vi phạm.

Khí thải cũng là một trong những nguồn gây ô nhiễm cần được doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ. Hoạt động sử dụng nhiên liệu hóa thạch, lò hơi, lò nung hoặc tái chế phế liệu có thể phát sinh bụi và các chất ô nhiễm như SO₂, NOₓ, CO. Việc không thu gom, xử lý hoặc kiểm soát khí thải theo quy định có thể dẫn tới các chế tài tương ứng.

Trong quản lý chất thải rắn và chất thải nguy hại, các vi phạm thường tập trung ở khâu phân loại, lưu giữ, chuyển giao và quản lý hồ sơ, chứng từ.

Một số cơ sở chưa bố trí khu vực lưu giữ chất thải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; việc lập, quản lý hồ sơ, chứng từ liên quan đến chất thải chưa đầy đủ. Đáng lo ngại hơn là tình trạng chôn, lấp, đổ, thải trái phép chất thải, đặc biệt là chất thải nguy hại, trong hoặc ngoài khuôn viên cơ sở.

Những hành vi này có thể khiến chất ô nhiễm phát tán và tích tụ lâu dài trong đất, nước, không khí, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Đây cũng là nhóm hành vi tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Bên cạnh vi phạm trực tiếp trong quá trình sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp còn có thể gặp rủi ro từ việc không hoàn thiện hoặc thực hiện không đúng hồ sơ pháp lý về môi trường. Trong đó có hoạt động khi chưa có giấy phép môi trường theo quy định, không thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo hoặc thực hiện không đúng nội dung giấy phép đã được cấp.

Chủ động kiểm soát rủi ro từ bên trong

Theo Nghị định số 45/2022/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức; mức phạt cụ thể phụ thuộc vào từng hành vi, mức độ vi phạm và các tình tiết liên quan.

Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép môi trường hoặc đình chỉ hoạt động trong thời hạn nhất định, đồng thời phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Đáng chú ý, những hành vi gây ô nhiễm môi trường đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị xử lý hình sự theo Điều 235 Bộ luật Hình sự. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền có thể lên tới 12 tỷ đồng; trường hợp nghiêm trọng còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Vì vậy, chi phí dành cho hệ thống xử lý chất thải, kiểm soát khí thải, quan trắc và tuân thủ pháp luật về môi trường cần được nhìn nhận là một phần của chi phí sản xuất bắt buộc, thay vì khoản chi có thể cắt giảm khi doanh nghiệp gặp khó khăn.

Để hạn chế vi phạm, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ quy trình quản lý môi trường, từ hồ sơ pháp lý, giấy phép môi trường đến việc vận hành thực tế các công trình xử lý chất thải.

Các hệ thống xử lý nước thải, khí thải phải được vận hành đúng thiết kế, đúng quy trình và đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật trước khi chất thải được thải ra môi trường. Chất thải rắn, chất thải nguy hại phải được phân loại, lưu giữ đúng quy định và chuyển giao cho đơn vị có đủ điều kiện theo pháp luật.

Doanh nghiệp cũng cần thường xuyên kiểm tra nội bộ, đánh giá nguy cơ phát sinh sự cố môi trường, kiểm soát việc thực hiện của từng bộ phận và nâng cao nhận thức cho người lao động.

Đặc biệt, trách nhiệm của người đứng đầu không thể chỉ dừng ở việc phê duyệt hồ sơ. Công tác bảo vệ môi trường cần được đưa vào hệ thống quản trị doanh nghiệp, có người chịu trách nhiệm, có quy trình kiểm soát và có cơ chế giám sát kết quả.

Tuân thủ pháp luật về môi trường vì thế không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là một phần của quản trị rủi ro. Chủ động đầu tư cho môi trường, kiểm soát chất thải và tuân thủ đúng giấy phép ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp tránh những chi phí lớn hơn nhiều do xử phạt, khắc phục ô nhiễm, bồi thường thiệt hại và tổn thất uy tín về sau.

Bích Diệp