Cảnh báo 5 nhóm hàng có nguy cơ bị Hoa Kỳ điều tra phòng vệ thương mại

Theo số liệu thống kê từ phía Hoa Kỳ, trong 4 tháng đầu năm 2026, kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam đã đạt hơn 76,2 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của Hoa Kỳ sang Việt Nam chỉ ở mức khoảng 6,2 tỷ USD.

Quy mô thặng dư thương mại lớn này một mặt khẳng định năng lực xuất khẩu mạnh mẽ của Việt Nam, nhưng mặt khác cũng đặt ra những thách thức lớn về quản trị rủi ro và kiểm soát xuất xứ.

Hiện nay, Hoa Kỳ là quốc gia thực hiện nhiều vụ điều tra phòng vệ thương mại (PVTM) nhất đối với hàng hóa Việt Nam trong khuôn khổ WTO. Không chỉ dừng lại ở các vụ kiện chống bán phá giá hay chống trợ cấp truyền thống, phía Hoa Kỳ đang đẩy mạnh xu hướng điều tra chống lẩn tránh xuất xứ và kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng.

Dựa trên diễn biến thị trường năm 2025 và đầu năm 2026, 5 nhóm hàng sau đây được cảnh báo có nguy cơ cao nằm trong "tầm ngắm" điều tra:

Nhóm gỗ và sản phẩm gỗ với tâm điểm là mặt hàng ghế sofa. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của mặt hàng này sang Hoa Kỳ khá cao (năm 2025 đạt tới 3,4 tỷ USD, tăng 8,8% so với năm trước đó, chiếm 54,1% tổng kim ngạch nhập khẩu sản phẩm cùng loại của Hoa Kỳ), nên khả năng Việt Nam bị đưa vào diện điều tra là khá cao. Ngoài sofa, các sản phẩm khác như gỗ dán, tủ bếp, gỗ thanh và viền dải gỗ cũng đang bị theo dõi sát sao.

Nhóm sản phẩm thép và sản phẩm kim loại cũng được đưa vào danh mục cảnh báo lẩn tránh xuất xứ. Trong đó, cáp thép dự ứng lực là mặt hàng có rủi ro cao nhất do chiếm tỷ trọng 27,1% tổng kim ngạch nhập khẩu của Hoa Kỳ (đạt 25,2 triệu USD năm 2025). Tương tự, mặt hàng mặt bích bằng thép không gỉ, dây và cáp nhôm… cũng ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng, có nguy cơ cao bị điều tra phòng vệ thương mại.

Nhóm vật liệu xây dựng và kính nổi. Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 92,2 triệu USD, tăng cao so với con số khiêm tốn 2,3 triệu USD của năm 2024. Đây cũng là mặt hàng có nguy cơ cao bị điều tra phòng vệ thương mại trong thời gian tới.

Nhóm sản phẩm xơ sợi polyester có đường kính nhỏ hơn 3 denier (FDPSF) cũng nằm trong danh sách rủi ro cao. Dù trước đây Việt Nam từng được loại trừ khỏi phạm vi điều tra, nhưng đến năm 2025, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đã tăng 107,2%, chiếm 14,4% thị phần Hoa Kỳ. Việt Nam hiện là nhà cung cấp lớn thứ ba tại thị trường này, do đó áp lực bị áp dụng lại các biện pháp phòng vệ thương mại hoặc điều tra tự vệ toàn cầu vẫn hiện hữu.

Nhóm công nghiệp chế tạo và lốp xe. Trong lĩnh vực chế tạo, máy giặt dân dụng cỡ lớn đang giữ 17,3% thị phần tại Hoa Kỳ. Dù kim ngạch năm 2025 giảm nhẹ nhưng Việt Nam vẫn là nhà cung cấp lớn thứ tư sang thị trường này.

Trong khi đó, đối với mặt hàng lốp xe tải và xe khách, kim ngạch đã đạt 450,9 triệu USD năm 2025, tăng 24,5%. Theo đại diện Thương vụ, với vị thế nhà cung cấp lớn thứ tư (chiếm 13% thị phần), các doanh nghiệp lốp xe trong nước cần theo dõi sát các biến động chính sách vì đây là mặt hàng vốn đã có tiền lệ bị Hoa Kỳ điều tra với các sản phẩm tương tự như lốp xe con từ năm 2021.

Trước làn sóng điều tra PVTM ngày càng phức tạp, ông Đỗ Ngọc Hưng - Tham tán thương mại, Trưởng cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi tư duy quản trị.

Một là, nâng cao năng lực minh bạch chuỗi cung ứng. Việc kiểm soát xuất xứ nguyên liệu đầu vào là yếu tố sống còn. Doanh nghiệp cần chủ động lưu trữ hồ sơ, dữ liệu xuất khẩu một cách khoa học để sẵn sàng cung cấp và hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra Hoa Kỳ khi có yêu cầu.

Hai là, tuân thủ các tiêu chuẩn mới. Hoa Kỳ không chỉ nhìn vào con số kim ngạch mà còn khắt khe hơn với các tiêu chuẩn về lao động, môi trường và hợp tác thực thi thương mại. Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn năng lượng sạch và sản xuất bền vững để giảm thiểu các cáo buộc phi lý.

Ba là, đa dạng hóa thị trường. Việc quá phụ thuộc vào một thị trường sẽ khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương. Việc tìm kiếm các thị trường ngách hoặc các đối tác trong khối CPTPP, EVFTA sẽ giúp hàng hóa Việt Nam có thêm cơ hội vươn ra thị trường thế giới.

Cuối cùng là sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Các cơ quan chức năng, đặc biệt là Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ sẽ tiếp tục cung cấp các thông tin cảnh báo sớm. Ngoài ra, doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến chính sách thương mại và các động thái từ Bộ Thương mại Hoa Kỳ để có kịch bản ứng phó kịp thời.

Việc chủ động thích ứng với cách tiếp cận chính sách mới của Hoa Kỳ không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản PVTM mà còn là cơ hội để nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Minh Phương