Cần chính sách thúc đẩy doanh nghiệp dẫn dắt công nghiệp văn hoá

Trình bày báo cáo công tác xây dựng dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho biết sau hơn 12 năm thực hiện Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hoá, tỷ trọng đóng góp của lĩnh vực này vào GDP giai đoạn 2018–2025 chỉ đạt khoảng 4- 5%. Con số này còn khoảng cách khá xa so với mục tiêu tối thiểu 7% theo Nghị quyết số 80 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV.

Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống pháp luật hiện hành mới tập trung vào quản lý nhà nước theo từng lĩnh vực chuyên ngành, thiếu một đạo luật mang tính kiến tạo để kết nối toàn bộ chuỗi giá trị của công nghiệp văn hoá, từ sáng tạo, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, huy động vốn, sản xuất, phân phối đến thương mại hóa và tái đầu tư. Vì vậy, việc ban hành luật là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Dự thảo luật tập trung vào ba mục tiêu cốt lõi: Xác lập địa vị pháp lý chính thức cho công nghiệp văn hóa trong cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam; Kết nối chuỗi giá trị để thúc đẩy ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam phát triển đột phá về mặt giá trị kinh tế, tăng cường xuất khẩu, thu hút FDI chiến lược, chiếm tỷ trọng tối thiểu 7% GDP hàng năm càng sớm càng tốt, thay vì chờ đến năm 2030; Đồng thời, lan tỏa bản sắc văn hóa, thương hiệu và sức mạnh mềm Việt Nam ra thế giới.

Về phương pháp xây dựng, dự thảo luật dựa trên nguyên tắc không chồng chéo với các luật chuyên ngành và không phát sinh thủ tục hành chính. Luật chỉ tập trung xử lý các "điểm mờ", "khoảng trống" và "điểm nghẽn" của hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời phân cấp cho Chính phủ hướng dẫn cụ thể.

Theo dự thảo, ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam bao gồm 10 lĩnh vực trọng tâm: Điện ảnh; mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; nghệ thuật biểu diễn; phần mềm và trò chơi giải trí; quảng cáo; thủ công mỹ nghệ; du lịch văn hóa; thiết kế sáng tạo; truyền hình - phát thanh và xuất bản.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt của dự thảo luật là "chuyển bản sắc văn hoá thành tài sản trí tuệ, chuyển tài sản trí tuệ thành dòng tiền tạo ra giá trị kinh tế".

Theo đó, dự thảo đề xuất năm nhóm chính sách lớn: Tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hoá là yếu tố đột phá, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng; Hạ tầng công nghiệp văn hoá là yếu tố nền tảng, vừa là tiền đề, vừa là cơ sở cho phát triển bền vững; nhân lực và nhân tài công nghiệp văn hoá là yếu tố cốt lõi, đóng vai trò trung tâm; thị trường công nghiệp văn hoá là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đối với thành công; thu hút đầu tư nước ngoài là yếu tố xúc tác, giúp nâng cao năng lực trong nước và tiếp cận thị trường quốc tế. 

Theo kế hoạch, dự thảo luật sẽ được hoàn thiện theo quy trình rút gọn để trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026. Trước mắt, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch tập trung xin ý kiến về ba nội dung cốt lõi gồm mục tiêu, phương pháp tiếp cận và năm nhóm chính sách lớn nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình các cấp có thẩm quyền.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Hồ An Phong nhấn mạnh, việc xây dựng dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là vấn đề mới, có biên độ rộng, không chỉ tạo sự phát triển cho ngành, mà còn cho xã hội. Bộ VHTTDL tham mưu, đề xuất Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật để khơi thông nguồn lực, tạo hành lang pháp lý chứ không phải để bó hẹp. Do vậy, công tác xây dựng cần phải đi sâu vào các ngành có khả năng đóng góp cho sự tăng trưởng GDP, có năng lực cạnh tranh quốc tế, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Thứ trưởng đề nghị, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần tiếp tục làm rõ các vấn đề về tài nguyên, nguồn lực (vốn, con người), chính sách về thuế, xuất khẩu, đào tạo nhân lực…, đồng thời bổ sung thêm đề án xuất khẩu văn hoá, sản phẩm công nghiệp văn hoá…

Còn theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, dự thảo luật cần mở rộng khái niệm "doanh nghiệp công nghiệp văn hóa" để huy động toàn bộ các thành phần xã hội, cá nhân, doanh nghiệp cùng tham gia vào chuỗi giá trị, tránh bó hẹp phạm vi. 

Trong đó, cấu trúc chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa cần được chuẩn hóa và làm rõ 3 khâu chính gồm: Sáng tạo/bản quyền, đầu tư/sản xuất, phân phối/tiếp cận/phát hành. Tùy từng khâu để có cơ chế thúc đẩy phù hợp.

Thứ trưởng cũng đề nghị cần có quy định ưu đãi về cơ chế thuế cụ thể, thiết thực, mang tính tác động trực tiếp để thúc đẩy ngành phát triển. Đồng thời, cần bổ sung giải pháp bảo vệ bản quyền, chống việc sao chép/dựng bản nhái nhanh chóng bằng công nghệ (như quét 3D, in/dập khuôn) khi tài sản văn hóa được số hóa đưa lên mạng.

Về vấn đề bản quyền và định danh điện tử, cần đảm bảo tính đồng bộ, không xung đột với các quy định mới của Bộ Công an về Luật Bản quyền và Luật Định danh điện tử.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh yêu cầu trước tiên là phải xác định rõ địa vị pháp lý và vị trí của ngành công nghiệp văn hóa trong cơ cấu kinh tế Việt Nam, làm cơ sở định hình bộ khung thể chế, chính sách cần bổ sung, hoàn thiện.

Trên cơ sở đó, luật phải thúc đẩy kết nối chuỗi giá trị để các ngành công nghiệp văn hóa phát triển bứt phá, đóng góp hiệu quả vào tăng trưởng GDP; đồng thời lan tỏa bản sắc văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia và nâng cao sức mạnh mềm Việt Nam trên trường quốc tế, tạo đà phát triển nhanh và bền vững trong tiến trình hội nhập.

Gợi mở về phương pháp tiếp cận, Bộ trưởng đề nghị ban thường trực, ban soạn thảo bám sát theo hướng chuỗi giá trị- từ sáng tạo, sản xuất đến phân phối và tiêu dùng- để tác động chính xác bằng các cơ chế, chính sách. Phạm vi tập trung là 10 ngành công nghiệp văn hóa trọng tâm theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Theo đó, công tác xây dựng dựa trên nguyên tắc cốt lõi: Không quy định lại các nội dung đã được điều chỉnh bởi luật chuyên ngành/pháp luật liên quan; không làm phát sinh thủ tục hành chính phức tạp hay bộ máy/đầu mối mới không cần thiết; tận dụng tối đa nguyên tắc: “Những gì đã chín, đã rõ, thực tiễn chứng minh đúng thì đưa vào luật; những gì chưa rõ, còn băn khoăn thì tiếp tục nghiên cứu”. Đồng thời, dự thảo luật cần rõ ràng, minh bạch về khái niệm, từ ngữ, nội hàm để thống nhất cách hiểu.

Bộ trưởng đề nghị ban soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ các nhóm chính sách. Trong đó, nhóm tài sản trí tuệ và bản quyền cần làm rõ bản chất của sản phẩm văn hóa và vấn đề bản quyền - đây là cốt lõi để công nghiệp văn hóa đi xa. Nhóm hạ tầng cần định vị rõ hạ tầng cứng, hạ tầng số, dữ liệu... Nhóm nhân lực và nhân tài cần định nghĩa rõ "nhân lực" (các nhà sáng tạo nội dung, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nghệ nhân,...).

Với nhóm thị trường và doanh nghiệp, cần có chính sách thúc đẩy doanh nghiệp dẫn dắt/chủ lực làm hạt nhân, thay vì chỉ có các cá nhân sáng tạo đơn lẻ. Trong khi đó, nhóm tài chính, thuế, đất đai, đầu tư (gồm FDI) cần nêu rõ vấn đề để kiến nghị cơ chế ưu đãi phù hợp (thuế, nuôi dưỡng nguồn thu, đất đai...), chấp nhận lộ trình và cấp độ văn bản (luật, nghị định, thông tư).

Thu Thuỷ