"Cải cách thể chế là dư địa hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu nhất"

Tại Hội thảo khoa học “Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026: Thách thức, động lực và triển vọng phát triển” diễn ra ngày 9/7 tại Hà Nội, các chuyên gia nhận định nền kinh tế đang duy trì đà phục hồi mạnh mẽ. Tăng trưởng GDP 6 tháng đầu năm đạt 8,18%, mức cao nhất kể từ năm 2000. Riêng trong quý II/2026, GDP ước tính tăng tới 8,39%.

Đóng góp vào thành tựu chung này, các khu vực kinh tế đều cho thấy sự khởi sắc và tăng trưởng vững chắc. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng ghi nhận mức tăng 9,81%, đóng góp tới 47,20% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế.

Khu vực dịch vụ cũng tăng trưởng mạnh mẽ ở mức 8,09%, đóng góp 47,14% vào mức tăng chung. Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản duy trì sự ổn định với mức tăng 3,87%, đóng góp 5,66%.

Thương mại quốc tế tiếp tục chứng minh vai trò là động lực then chốt của nền kinh tế. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam tăng tới 27,1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu quý II bứt phá 22,7%. Đáng chú ý, chỉ số PMI duy trì trên ngưỡng 50 điểm suốt 12 tháng liên tục.

TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, đánh giá mức tăng trưởng này phản ánh khả năng chống chịu và thích ứng cực tốt của Việt Nam trước các biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030 cần bảo đảm đồng thời các cân đối lớn của nền kinh tế, từ xuất nhập khẩu, tiền tệ-tín dụng, thu chi ngân sách đến tiết kiệm-đầu tư và sức khỏe doanh nghiệp. Bài toán đặt ra không chỉ là huy động đủ vốn cho tăng trưởng mà còn phải đa dạng hóa các kênh huy động, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng thương mại và bảo đảm an toàn tài chính.

Mặc dù các chỉ số vĩ mô rất khả quan, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, lưu ý rằng nền kinh tế vẫn bộc lộ những vấn đề cơ cấu cần xử lý ngay để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Thứ nhất, áp lực từ cán cân thương mại và lạm phát. CPI bình quân 6 tháng tăng 4,38%, tiệm cận mục tiêu kiểm soát 4,5%. Đặc biệt, Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu lên tới 16,65 tỷ USD (hoặc thâm hụt gần 17 tỷ USD theo nguồn khác), gây áp lực trực tiếp lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối.

Thứ hai, rủi ro từ hệ thống tiền tệ - tín dụng. Tỷ lệ tín dụng trên GDP hiện ở mức 115%, vượt ngưỡng khuyến nghị an toàn. Hệ thống ngân hàng đang phải gánh vai trò cung ứng vốn chủ lực, dẫn đến rủi ro lệch pha kỳ hạn và nợ xấu.

Thứ ba, mất cân đối tiết kiệm - đầu tư. Thặng dư tiết kiệm hiện nay chủ yếu đến từ khu vực FDI, trong khi khu vực kinh tế trong nước vẫn luôn thiếu hụt vốn, khiến mặt bằng lãi suất khó giảm sâu.

Thứ tư, thách thức trong chính sách tài khóa. Mặc dù nợ công thấp (khoảng 32% GDP), nhưng việc khơi thông nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược vẫn gặp khó do các nút thắt về giải ngân và sự suy giảm của các nguồn thu truyền thống.

Thứ năm, sức khỏe khu vực doanh nghiệp. Doanh nghiệp đang phải chịu tác động cộng hưởng từ chi phí vốn, áp lực tỷ giá và dư địa chính sách hỗ trợ. Đặc biệt, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu đang được áp dụng, bài toán giữ chân các tập đoàn lớn đồng thời tạo dư địa thực chất cho doanh nghiệp nội địa lớn mạnh trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng trên 10% cho cả năm 2026, các chuyên gia nhấn mạnh vào việc cải cách thực chất và tốc độ triển khai. TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, khẳng định: “Khả năng hiện thực hóa, mức độ hiện thực hóa và tốc độ hiện thực hóa các định hướng giải pháp mới là yếu tố quyết định”. Ông cho rằng các giải pháp đã có sẵn trong Nghị quyết 168 của Chính phủ, vấn đề còn lại là cách chúng ta đưa vào cuộc sống.

TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc nghiên cứu chính sách Đại học VinUni, nhận định việc đặt mục tiêu thách thức (trên 10%) đã tạo động lực để toàn hệ thống quyết tâm hành động. Ông cũng chỉ ra tín hiệu tích cực khi các quỹ đầu tư lớn như BlackRock đang bắt đầu dịch chuyển dòng vốn tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam.

Tương tự, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, mặc dù khu vực kinh tế tư nhân vẫn thể hiện động lực phát triển với số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường vượt trội so với số rút lui, nhưng xu hướng rời bỏ thị trường gia tăng đang cảnh báo về giới hạn sức chống chịu của doanh nghiệp trước các áp lực về chi phí, vốn và thị trường xuất khẩu.

Trước bối cảnh đó, ông Thạch khẳng định cải cách thể chế chính là dư địa hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu nhất hiện nay. Đại diện VCCI kiến nghị cần tiếp tục cắt giảm chi phí tuân thủ, tối giản quy trình quản lý thuế, kế toán và hóa đơn điện tử, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý để thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp. Đồng thời, việc khơi thông nguồn vốn, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp đứng vững trước mọi biến động.

Kết luận hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng Việt Nam kiên quyết không đánh đổi sự ổn định vĩ mô lấy tăng trưởng ngắn hạn. Việc giữ vững các cân đối lớn và nâng cao sức chống chịu trước các cú sốc bên ngoài sẽ là chìa khóa để kinh tế Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn 2026-2030.

Minh Anh