Bộ GD&ĐT sẽ thẩm định những luận án có ý kiến dư luận

Cụ thể, trên các diễn đàn học thuật, mạng xã hội đều lan truyền hình ảnh trang bìa luận án tiến sĩ "Nghiên cứu giải pháp phát triển môn cầu lông cho công chức viên chức thành phố Sơn La" của nghiên cứu sinh Đặng Hoàng Anh. Luận án được bảo vệ thành công năm 2022. Hầu hết các chuyên gia, nhà khoa học, dân mạng rất bất ngờ và bức xúc vì nghiên cứu "không giúp ích gì cho cuộc sống".

Nhiều ý kiến gọi đây là "công nghệ nhân bản tiến sĩ" ở Việt Nam. Những đề tài nghiên cứu "dễ dãi" khiến dư luận cũng như giới khoa học "dậy sóng". Thực trạng đào tạo tiến sĩ có đến mức báo động?

Liên quan đến nội dung trên, theo báo VTC News, PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Đại học Quốc gia Hà Nội đánh giá, đề tài trên quy mô nghiên cứu ở phạm vi hẹp, chưa đủ tầm luận án tiến sĩ, giống với báo cáo, tham luận hoặc cùng lắm là luận văn thạc sĩ.

Mục đích của nghiên cứu là chỉ ra được thực trạng, hạn chế và đưa ra giải pháp nhằm cải tiến mang tính vi mô và vĩ mô, có tác động lớn đến cộng đồng hoặc cả xã hội. Trong khi đó, đề tài trên nói đến việc phát triển môn cầu lông cho cán bộ công chức, viên chức thành phố Sơn La là quá nhỏ, không có tính đóng góp cho xã hội hay cộng đồng khoa học.

"Xét cả về tính học thuật hay thực tiễn, đề tài chưa đạt yêu cầu. Không biết lý do vì sao mà người hướng dẫn nghiên cứu lại đồng ý và hội đồng thẩm định lại thông qua đề tài như vậy", ông Tuấn nhấn mạnh.

Còn theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT) cũng cho rằng, đề tài trên quá nhỏ để mang ra thực hiện một đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ. "Có thể thấy khâu kiểm duyệt và thẩm định đề tài ở Viện Khoa học thể dục thể thao đang có vấn đề. Những đề tài nghiên cứu kiểu công nghiệp, sao chép, copy-paste cần được loại bỏ ngay lập tức".

TS Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định: "Đọc tóm tắt những cái gọi 'mới' của luận án thì chẳng có gì mới và không chút hàm lượng khoa học nào, nên chẳng thể coi là kết quả nghiên cứu. Nó giống với báo cáo tổng kết năm của Sở Văn hóa thể thao du lịch nhiều hơn. Không hội đồng chấm luận án có những ai và đánh giá thế nào?"

Theo báo Thanh niên, trước việc trên, bà Nguyễn Thu Thuỷ, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT, đã chia sẻ về quan điểm của Bộ GD&ĐT trong vấn đề kiểm soát chất lượng đào tạo sau đại học nói chung, đào tạo tiến sĩ nói riêng.

Theo bà Thuỷ, hệ thống văn bản chính sách do Bộ GD&ĐT ban hành đã và đang được hoàn thiện nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo, tăng cường sự minh bạch, gia tăng vai trò giám sát của các bên liên quan trong quá trình đào tạo tiến sĩ trên tinh thần thực hiện tự chủ đại học và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ sở đào tạo. Đặc biệt, Bộ GD&ĐT đánh giá rất cao vai trò phản biện, giám sát của cộng đồng khoa học đối với chất lượng các luận án tiến sĩ.

Theo quy định của Bộ GD&ĐT, luận án tiến sĩ là báo cáo tổng hợp kết quả học tập và nghiên cứu của nghiên cứu sinh, thể hiện nghiên cứu sinh có khả năng độc lập nghiên cứu, sáng tạo tri thức mới có giá trị làm gia tăng tri thức khoa học của lĩnh vực nghiên cứu hoặc đề xuất những ý tưởng, giải pháp mới giải quyết những vấn đề đang đặt ra ở lĩnh vực nghiên cứu trong những hoàn cảnh thực tiễn cụ thể.

Việc đánh giá luận án phải tuân thủ quy trình 3 bước: đánh giá luận án ở đơn vị chuyên môn; phản biện độc lập; bảo vệ luận án tại hội đồng cấp trường, viện.

Người phản biện luận án là những nhà khoa học, chuyên gia ở Việt Nam hoặc ở nước ngoài (ít nhất có người không công tác tại cơ sở đào tạo), có kinh nghiệm nghiên cứu khoa học và chuyên môn phù hợp với đề tài nghiên cứu của luận án.

Thành viên hội đồng đánh giá luận án phải là những nhà khoa học có tiêu chuẩn như người hướng dẫn, trong đó chủ tịch hội đồng phải là giáo sư hoặc phó giáo sư ngành phù hợp với chuyên môn của đề tài luận án.

Kết quả nghiên cứu của đề tài luận án phải được công bố trên các tạp chí, sách chuyên môn tham khảo, hội nghị khoa học ở trong hoặc ngoài nước. Thông tin buổi bảo vệ luận án, nội dung toàn văn luận án phải được đăng tải trên trang thông tin của Bộ GD&ĐT, của các cơ sở đào tạo trước và sau khi bảo vệ luận án.

Theo quy chế về đào tạo tiến sĩ, Bộ GD&ĐT sẽ tổ chức thẩm định nội dung một số luận án tiến sĩ khi có phản ánh, khiếu nại hoặc tố cáo hay theo yêu cầu của công tác quản lý, kiểm tra và giám sát. “Như vậy, với những luận án có phản ánh và có ý kiến của dư luận, Bộ GD&ĐT sẽ tiến hành thẩm định theo đúng quy chế hiện hành”, bà Thuỷ cho biết.

Phương Linh (tổng hợp)