Bộ Công an đề xuất cơ chế định danh và truy xuất nguồn gốc "bóng cười"

Bộ Tư pháp vừa công bố thẩm định hồ sơ chính sách Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), trong đó Bộ Y tế đã có báo cáo tiếp thu, giải trình nhiều nội dung Bộ Công an đề xuất.

Góp ý về chính sách "kiểm soát chặt đối với các chất đưa vào sản xuất, chế biến sản phẩm thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại" trong hồ sơ Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an nhận định tình trạng lạm dụng khí N2O, tiền chất ma túy hoặc các chất cấm dưới dạng phụ gia thực phẩm đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về an ninh trật tự.

Hiện nay, theo báo cáo từ Bộ Y tế, 100% sản phẩm phụ gia thực phẩm khí N2O nhập khẩu chỉ được kiểm tra theo phương thức "kiểm tra thường" (kiểm tra hồ sơ) hoặc "kiểm tra giảm" (chỉ kiểm tra tối đa 5% hồ sơ lô hàng). Dù tạo thuận lợi cho thông quan, nhưng phương thức này lại tạo ra "khoảng trống" lớn: không kiểm soát được mục đích sử dụng thực tế sau khi nhập khẩu, dẫn đến việc N2O bị lạm dụng ngoài mục đích thực phẩm.

Để lấp đầy khoảng trống pháp lý, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định quản lý đặc biệt theo cơ chế định danh và truy xuất nguồn gốc đối với N2O và các chất có tính chất lưỡng dụng, nguy cơ gây nghiện hoặc ảo giác.

Các giải pháp bao gồm: Chỉ được cấp phép mua bán, giao dịch giữa các tổ chức, pháp nhân, hộ kinh doanh có giấy phép sản xuất thực phẩm hoặc kinh doanh dịch vụ ăn uống. Đơn vị mua hàng phải giải trình cụ thể nhu cầu sử dụng phù hợp với quy mô sản xuất theo định mức sản phẩm để ngăn chặn việc mua gom số lượng lớn rồi tuồn ra ngoài thị trường tự do.

Đồng thời các đơn vị nhập khẩu, kinh doanh các chất trong danh mục này phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về danh mục khách hàng và số lượng bán ra, quy định lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 2 năm để phục vụ công tác truy vết đường đi của hàng hóa khi có yêu cầu.

Bên cạnh đó luật cần quy định rõ hành vi mua bán, sử dụng nguyên liệu, phụ gia thực phẩm sai mục đích công bố hoặc bán cho đối tượng không có chức năng sản xuất, chế biến thực phẩm là hành vi vi phạm pháp luật. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.

Đại diện Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp thu ý kiến của Bộ Công an và đưa biện pháp tăng cường thanh tra, kiểm tra vào chính sách quản lý. Cụ thể, Bộ Y tế sẽ xây dựng và cập nhật thường xuyên Danh mục các nguyên liệu, phụ gia thực phẩm dễ bị lạm dụng thành chất nguy hại phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế. 

Ngoài ra, các bộ, ngành và địa phương sẽ tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu để kiểm soát toàn chuỗi cung ứng, từ khâu nhập khẩu đến khâu lưu thông cuối cùng.

Hiện nay, dù N2O được sử dụng trong công nghiệp và thực phẩm (theo Ủy ban Thực phẩm quốc tế - Codex), nhưng việc lạm dụng "bóng cười" tại các quán bar, vũ trường gây ra những tổn hại khôn lường cho sức khỏe. Người sử dụng liều cao có thể bị ảo giác, ức chế thần kinh, đột quỵ nhẹ, ảnh hưởng xấu đến tim mạch, thậm chí dẫn đến trầm cảm và liệt toàn thân do tổn thương tủy sống.

Tại Nghị quyết 173/2024, Quốc hội đã thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025.

Hành vi buôn bán “bóng cười” sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 8 Nghị định 98/2020. Mức phạt tiền 1-3 triệu đồng áp dụng với hành vi buôn bán “bóng cười” trị giá dưới 3 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính dưới 1,5 triệu đồng.

Phạt tiền 3-5 triệu đồng đối với hành vi buôn bán “bóng cười” trị giá từ 3 triệu đến dưới 5 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 1,5 triệu đồng đến dưới 2,5 triệu đồng. Mức phạt sẽ lên tới 50-70 triệu đồng đối với hành vi buôn bán “bóng cười” trị giá từ 50 triệu đồng đến dưới 70 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 25 triệu đồng đến dưới 35 triệu đồng.

Trường hợp có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân, tổ chức có hành vi buôn bán “bóng cười” sẽ có truy cứu về Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm theo Bộ luật Hình sự.

Minh Phương