Bảo đảm quyền tiếp cận pháp lý của các nhóm yếu thế trong xã hội

Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) bày tỏ thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận công lý của các nhóm yếu thế trong xã hội. Đây là một lĩnh vực có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật.

Về đối tượng được trợ giúp pháp lý, ông Mai đề nghị mở rộng theo hướng bao quát và thực chất hơn. Cụ thể, cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú, bởi đây là nhóm đối tượng có nguy cơ bị tổn thương cao và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Bên cạnh đó, cần bổ sung một số đối tượng tương tự như: nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây là những nhóm cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Đối với người cao tuổi, đại biểu đề nghị rà soát lại Điều 7 theo hướng không quy định dàn trải mà cần gắn với các tiêu chí cụ thể như: người cao tuổi cô đơn, không nơi nương tựa, hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng.

Liên quan đến chuyển đổi số và yêu cầu bảo đảm bảo mật thông tin, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng hồ sơ trợ giúp pháp lý chứa nhiều dữ liệu nhạy cảm. Do đó, cần bổ sung nguyên tắc chặt chẽ về bảo mật, cũng như quy định rõ trách nhiệm pháp lý nếu để xảy ra lộ lọt thông tin.

Đại biểu Nguyễn Thanh Phong (Vĩnh Long) cũng đồng tình việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý nhằm mở rộng quyền con người, quyền công dân, đảm bảo công bằng xã hội, công bằng trước pháp luật. Đối với quy định tại Điều 7, đại biểu đề nghị bổ sung một số nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý là người có thu nhập thấp, dưới mức trung bình nhưng chưa phải là hộ nghèo. Bởi trong thực tế đại đa số nhóm người này không đủ điều kiện để thuê luật sư.

Cùng với đó là người bị bạo lực gia đình, người bị nhiễm chất độc da cam, người bị thất nghiệp, mất việc do điều kiện khách quan như là thiên tai, dịch bệnh. Đây là nhóm người cần quan tâm hỗ trợ để có những chính sách trợ giúp pháp lý.

Đại biểu Phong cũng đề xuất việc rút gọn thủ tục giấy tờ trong trường hợp cấp bách. Cụ thể tại điều 29 quy định về thủ tục trợ giúp pháp lý, khi các đối tượng thuộc diện trợ giúp và có nhu cầu được trợ giúp pháp lý được kịp thời, nhanh chóng trong các vụ án, vụ việc cấp bách nhưng không bổ sung kịp thời được giấy tờ cần thiết theo quy định của luật như là sổ hộ nghèo, giấy chứng nhận thương binh, hay là giấy chứng nhận khuyết tật, xác nhận của Ủy ban nhân dân xã, phường... có thể xem xét đưa vào quy định trong luật có cơ chế cho cam kết và hậu kiểm sau để đảm bảo quyền được trợ giúp pháp lý kịp thời.

Tham gia góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, ĐBQH Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận pháp lý của các nhóm yếu thế trong xã hội.

Về cách tiếp cận chính sách, bà Xuân đề nghị cần chuyển mạnh sang bảo đảm quyền tiếp cận công lý. Theo đại biểu, các tài liệu trong hồ sơ dự án luật cho thấy mặc dù phạm vi đối tượng trợ giúp pháp lý đã được quy định khá rộng nhưng trên thực tế vẫn còn một bộ phận người dân gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật mà chưa được thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Điều này cho thấy cách tiếp cận hiện nay vẫn còn thiên về quản lý đối tượng, chưa thực sự tiếp cận từ góc độ quyền, chưa bảo đảm quyền tiếp cận công lý một cách chủ động.

Đại biểu cho rằng, thực tiễn hiện nay cho thấy, ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người dân có nhu cầu trợ giúp pháp lý rất lớn nhưng lại e ngại không biết hoặc không đủ điều kiện tiếp cận theo các tiêu chí hiện hành. Có những nhóm người gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật, dễ bị tổn thương về mặt pháp lý thì lại chưa được thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Trong khi đó việc xác định đối tượng lại chủ yếu dựa trên các nhóm hành chính cụ thể. Trong bối cảnh phát triển mới, đại biểu cho rằng cần nghiên cứu mở rộng theo hướng linh hoạt hơn.

Vì vậy, đại biểu đề nghịbBan soạn thảo nghiên cứu bổ sung tiêu chí xác định đối tượng theo hướng dựa trên mức độ yếu thế về pháp lý. Đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp trong từng giai đoạn phát triển và cũng phù hợp với quan điểm chỉ đạo trong công tác lập pháp hiện nay. Đó là Quốc hội chỉ quy định các vấn đề mang tính chất nguyên tắc chính sách, nền tảng; còn Chính phủ được tăng cường thẩm quyền chủ động quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành để đảm bảo tính linh hoạt, nhanh chóng, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.

Lâm Tới