Bảo đảm cung ứng điện mùa khô 2026, sẵn sàng các kịch bản ứng phó áp lực phụ tải

Tại tọa đàm "Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026" diễn ra ngày 10/6, các đại biểu nhận định điện năng là yếu tố then chốt duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Năm 2026, nhu cầu sử dụng điện tiếp tục gia tăng mạnh mẽ do tiến trình công nghiệp hóa và chuyển đổi số. Theo báo cáo, chỉ trong 5 tháng đầu năm, tổng sản lượng điện toàn hệ thống đạt gần 139 tỷ kWh, tăng khoảng 8,9% - 9,3% so cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, ngày 28/5/2026 đã ghi nhận mức phụ tải cao kỷ lục với công suất đỉnh vượt 58.000 MW và sản lượng tiêu thụ đạt 1,2 tỷ kWh/ngày.

Hệ thống điện đang phải đối mặt với 4 "điểm nghẽn" lớn được ông Nguyễn Anh Tuấn (NSMO) chỉ rõ: Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng truyền tải rất lớn, điểm nghẽn lớn. Trong điều kiện nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhu cầu phụ tải rất cao. Tuy nhiên, một dự án nguồn điện lớn, mất 5-10 năm đưa vào vận hành. Áp lực lớn cho việc tăng trưởng phụ tải mỗi năm.

Thứ hai, đó là yếu tố thời tiết. Năm 2026 dự báo, giữa năm 2026 đến 2027 bước vào chu kỳ El Nino. Gây ra hiệu ứng nước ít, hồ thuỷ điện ít. Từ giờ đến cuối năm là thời điểm tích nước. Sang đến tháng 2-3, năm sau chu kỳ mùa khô, lượng nước về hồ ít. Nắng nóng nhiều hơn, kéo dài, nhiệt độ trung bình cao hơn. Đây sẽ là khó khăn lớn cho nửa cuối năm 2026, đầu năm 2027.

Thứ 3, truyền tải liên kết miền. Việt Nam trong những năm gần đây tập trung phát triển nhiều nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mặt trời, LNG, thường tập trung ở miền Nam. Do đó, nguồn cung miền Bắc hạn chế. Trong khi truyền tải miền Bắc ở mức rất cao. Nguồn điện miền Bắc phụ thuộc lớn vào đường dây truyền tải 500kV Bắc Nam gây ra áp lực lớn, khi phụ thuộc nhiều truyền tải. Hệ thống truyền tải không phải lúc nào cũng vận hành chuẩn 100%. Nếu có sự cố sẽ ảnh hưởng đến cung ứng điện miền Bắc.

Thứ 4, khả năng dự phòng hệ thống trong ngày nắng nóng. Khi nhiệt độ cao, có vấn đề lớn, nguồn nhiệt điện than rất hay có sự cố. Không sự cố lại suy giảm công suất. Giảm mức dự phòng hệ thống điện miền Bắc. Đợt nóng nắng kéo dài, không có mưa hồ thuỷ điện nhỏ không có nước.

Trước những thách thức này, ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết, Bộ đã sớm phê duyệt phương thức vận hành hệ thống điện năm 2026 với 3 kịch bản tăng trưởng phụ tải: Kịch bản cơ sở (tăng 8,5%), kịch bản điều hành (tăng 11,7%) và kịch bản dự phòng (tăng 14,1%). Dự kiến cả năm 2026, sản lượng điện toàn hệ thống đạt khoảng 352,4 tỷ kWh.

Để giải quyết tình trạng các dự án chậm tiến độ, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ và Quốc hội ban hành Nghị quyết 253. Nghị quyết này cho phép điều chỉnh linh hoạt quy hoạch để đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm theo Quy hoạch điện VIII.

Dưới góc độ chuyên môn, ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh cảnh báo rằng nắng nóng không chỉ tăng cầu mà còn làm giảm hiệu suất phát điện của các nhà máy nhiệt điện than, khí và cả hệ thống điện mặt trời mái nhà do hiệu quả làm mát suy giảm.

Để bổ sung nguồn cung, ngành điện đã triển khai các giải pháp quyết liệt. Theo đó, EVN phối hợp với PV GAS cung ứng khí LNG và các đơn vị cung cấp than để vận hành tối đa các nhà máy điện. Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành cơ chế đặc thù cho phép khai thác than vượt không quá 15% công suất phục vụ sản xuất điện.

Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) tập trung đầu tư, cải tạo hệ thống từ 110kV đến lưới hạ áp, đồng thời phối hợp với các nhà máy thủy điện nhỏ để huy động công suất vào giờ cao điểm.

Bên cạnh các giải pháp nguồn, việc quản lý nhu cầu phụ tải (DR) và tiết kiệm điện được coi là công cụ hiệu quả nhanh nhất. Ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng giám đốc EVN nhấn mạnh, công tác tiết kiệm điện cần được thực hiện thường xuyên, liên tục thay vì chỉ tập trung vào các đợt cao điểm.

Mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ cũng được đánh giá cao. Chuyên gia Hà Đăng Sơn nhận định giải pháp này không chỉ giảm tải cho lưới điện quốc gia mà còn giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu, giảm chi phí năng lượng. Hiện Bộ Công Thương đang trình Chính phủ sửa đổi Nghị định nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho loại hình này.

Bảo đảm cung ứng điện mùa khô năm 2026 không chỉ là nhiệm vụ của ngành điện mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Việc thực hiện đồng bộ từ quản lý vận hành đến sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả sẽ là "chìa khóa" để bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển kinh tế bền vững.

Minh Phương