Báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Tầm nhìn kiến tạo không gian phát triển

Để Báo chí Việt Nam giữ vững niềm tin của công chúng

Ngay sau phiên khai mạc là phiên thảo luận "Báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Tầm nhìn kiến tạo không gian phát triển". PGS, TS Bùi Chí Trung, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) điều phối phiên thảo luận.

Các diễn giả tham dự gồm: PGS, TS Lê Hải Bình, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; TS Trần Đăng Tuấn, chuyên gia Báo chí-Truyền thông; ông Lê Quốc Vinh, chuyên gia truyền thông, Chủ tịch Le Group of Companies; TS Nguyễn Thanh Hòa, chuyên gia báo chí truyền thông, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh và ông Hoàng Nam Tiến, Phó Chủ tịch Hội đồng Trường đại học FPT.

Với tham luận chủ đề: "Sự vận động của báo chí truyền thông toàn cầu và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam", PGS.TS Lê Hải Bình, Ủy viên dự khuyết Ban chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch nhận định: báo chí thế giới phát triển rất nhanh và chịu sự tác động của cách mạng khoa học & công nghệ lần thứ tư, các hình thức truyền thông mới rất mạnh mẽ. Điều này đặt ra những thách thức rất nặng nề. 

Nêu những con số cụ thể về sự chuyển dịch mạnh mẽ trong mô hình hoạt động và nguồn thu, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch cho biết: 10 năm qua, khi tổng doanh thu báo chí truyền thống đã giảm hơn 6%, lượng phát hành báo in sụt giảm 77%, thì báo điện tử lại ghi nhận hơn 25 tỷ lượt truy cập mỗi năm, tăng trưởng vượt bậc, cho thấy sự dịch chuyển của người đọc từ hình thức truyền thống sang nền tảng số. Tuy nhiên, vẫn còn 40% người “mong chờ tìm về” báo chí chính thống - PGS, TS Lê Hải Bình nhấn mạnh.

Không nằm ngoài sự dịch chuyển nhanh chóng đó, Báo chí Việt Nam cũng đang đối mặt với một loạt thách thức về yêu cầu chuyển đổi số, vấn nạn tin giả, sự bùng nổ nội dung do người dùng tạo ra (UGC) và áp lực giữ vững niềm tin của công chúng.

Về nguồn thu, tỷ lệ tự chủ tài chính của các cơ quan báo chí chỉ đạt khoảng 39%, còn khoảng 60% phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, làm hạn chế khả năng đổi mới, thích ứng với thị trường của báo chí. Báo điện tử dù tăng trưởng vượt bậc song lại gặp khó khăn trong việc khai thác nguồn thu hiệu quả từ môi trường số do sự cạnh tranh từ mạng xã hội như: Facebook, Youtube và TikTok cũng như các hạ tầng truyền thông mới…

PGS, TS Lê Hải Bình cũng đề xuất một số giải pháp để báo chí Việt Nam theo kịp xu hướng toàn cầu, đồng thời thực sự hòa mình vào dòng chảy của thực tiễn cuộc sống, thể hiện rõ vai trò dẫn dắt tư tưởng, đồng hành với những bước đi lớn của Đảng, tạo sự lan tỏa niềm tin, trách nhiệm, khát vọng phát triển trong mọi tầng lớp nhân dân”. 

Theo đó, Báo chí Việt Nam cần giữ vững lý tưởng cách mạng, luôn là kênh thông tin truyền thông chính sách của Đảng và Nhà nước trong công tác tuyên truyền, định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng, kiên quyết phản bác các luận điệu sai trái, thù địch. Việc đổi mới mô hình sản xuất và nâng cao chất lượng nghiệp vụ, ưu tiên sản xuất nội dung chất lượng cao, hấp dẫn và kịp thời để đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ là cấp thiết. 

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Lê Hải Bình cũng cho rằng: cần khuyến khích sự tham gia của thế hệ trẻ vào các hoạt động báo chí, tạo ra một đội ngũ nhà báo năng động, sáng tạo và có trách nhiệm; tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực báo chí, giúp các nhà báo Việt Nam có cơ hội học hỏi từ các mô hình báo chí tiên tiến trên thế giới; khuyến khích các cơ quan báo chí xây dựng một môi trường làm việc tích cực, nơi mà các nhà báo có thể sáng tạo và phát triển. Đặc biệt, báo chí cách mạng Việt Nam cần chủ động áp dụng công nghệ số hiện đại, khai thác dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số.

Tạo ra vị thế mới của báo chí trong “trận chiến” thông tin

Phân tích những thách thức của báo chí trong “trận chiến” thông tin, chuyên gia truyền thông, Chủ tịch Le Group of Companies Lê Quốc Vinh cho rằng: đã đến lúc cần định vị lại vai trò, sứ mệnh của báo chí trong thực tại mới. Báo chí vẫn phải dựa trên nền tảng sự thật, đi đến cùng sự thật, phải đưa những thông tin xác thực, uy tín tới độc giả.

Ông Vinh nêu quan điểm: Khi công chúng đang phân vân trước những thông tin trên mạng xã hội, báo chí phải trở thành “ngọn hải đăng” để xác tín lại cho cộng đồng. Đó là cách để tạo ra vị thế mới của báo chí trong trận chiến thông tin này.

Đề xuất giải pháp, theo ông Vinh: báo chí cần hướng tới mô hình kiến tạo và giải pháp; xây dựng thành trung tâm kết nối và tương tác; xây dựng cộng đồng trung thành để giải bài toán nguồn thu…

Đổi mới mô hình tổ chức và nâng cao chất lượng thông tin

Tại diễn đàn, TS. Nguyễn Thanh Hòa, chuyên gia báo chí truyền thông, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh đưa ra kiến giải để báo chí tận dụng lợi thế cạnh tranh, vượt qua thách thức: "Nhà báo phải tinh, cơ quan báo chí phải gọn, quy trình phải hiệu năng, mô hình hoạt động hiệu quả. Muốn vậy, chúng ta cần hướng đến một nền báo chí nhân văn và hiện đại".

Quan tâm đến vấn đề cốt lõi là nâng cao chất lượng báo chí, TS. Trần Đăng Tuấn bày tỏ quan điểm: Báo chí chỉ có “một con đường đi” là trở thành một nguồn khả tín, mang tính khai mở, mang lại giá trị để sau tất cả, bạn đọc phải tìm đến…

Tiến sỹ cũng cho rằng, các cơ quan báo chí cũng nên nghĩ tới việc kết hợp với các hoạt động truyền thông, thăm dò dư luận xã hội... để đa dạng hóa và tăng nguồn thu.

Chung quan điểm, ông Hoàng Nam Tiến, Phó Chủ tịch Hội đồng Trường đại học FPT cho rằng: Một số cơ quan báo chí đã thành công vì "nói được điều mà mọi tầng lớp nhân dân mong muốn được đón nhận". Cũng theo ông Tiến, tất cả độc giả đều mong muốn có những nguồn tin khả tín, chính thống. Bản thân các nhà báo cũng cần phải thực sự là nhà báo, thực sự phải coi báo chí là vũ khí cách mạng. Càng đối mặt với sức ép từ mạng xã hội, AI, những yêu cầu này càng cần thiết...

Hoàng Yến (Bài, ảnh)