Bắc Ninh đón bằng UNESCO ghi danh nghề làm tranh dân gian Đông Hồ

Vào ngày 9/12/2025, tại Kỳ họp lần thứ 20 tổ chức ở Ấn Độ, UNESCO đã chính thức thông qua quyết định ghi danh nghề làm tranh dân gian Đông Hồ là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Đây là di sản thứ 17 của Việt Nam được tổ chức này vinh danh, tạo động lực to lớn để huy động các nguồn lực nhằm bảo tồn một dòng tranh đang đối diện với nguy cơ mai một cao.

Lễ đón nhận bằng diễn ra đúng vào dịp khai mạc Festival “Về miền di sản - 2026”. Đây là chuỗi hoạt động văn hóa - du lịch quy mô lớn của tỉnh Bắc Ninh nhằm lan tỏa sâu rộng những giá trị nhân văn và lịch sử của vùng đất này đến bạn bè quốc tế.

Tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành, Bắc Ninh) nổi tiếng với đường nét khúc chiết, tạo hình phồn thực nhưng dung dị và bố cục hài hòa theo những quy tắc dân gian lâu đời.

Đối với người Việt, dòng tranh này không chỉ để ngắm mà còn là một không gian văn hóa sống, thường được treo vào mỗi dịp Tết để gửi gắm ước vọng về một năm mới no đủ, hạnh phúc qua những hình ảnh như đàn lợn âm dương, em bé ôm gà, hay đám cưới chuột.

Điểm đặc biệt làm nên thần thái của dòng tranh này chính là sự kết hợp giữa “màu dân tộc” và “giấy điệp”. Các nghệ nhân sử dụng màu sắc chiết xuất hoàn toàn từ thiên nhiên: màu đen từ tro lá tre, màu đỏ từ sỏi son, màu vàng từ hoa hòe và màu xanh từ lá chàm. Tranh được in trên giấy dó làm từ vỏ cây dó, sau đó quét một lớp hồ điệp làm từ bột vỏ sò tạo nên nét sáng óng ánh đặc trưng.

Quy trình sản xuất từ sáng tác mẫu, khắc ván in đến pha chế màu và in ấn đều được thực hiện thủ công hoàn toàn, thấm đượm tình cảm và sự tỉ mỉ của các nghệ nhân.

Trước áp lực của thị hiếu thay đổi, nghề tranh Đông Hồ từng có lúc đứng trước nguy cơ thất truyền. Tuy nhiên, từ khi được ghi danh là Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia năm 2013 và nay là cấp quốc tế, nhiều chương trình hành động thiết thực đã được triển khai.

Tỉnh Bắc Ninh đã tập trung củng cố lực lượng nghệ nhân, mở lớp truyền dạy chuyên sâu và thực hiện số hóa hệ thống ván khắc cổ - những “đồ gia bảo” truyền đời. Bên cạnh đó, các họa tiết truyền thống đang được ứng dụng mạnh mẽ vào các sản phẩm hiện đại như thiết kế đồ họa, thời trang (áo dài), quà tặng du lịch và nội thất, tạo sợi dây kết nối giữa truyền thống và hiện đại.

Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ (khánh thành năm 2023) hiện đóng vai trò như một bảo tàng sống, thu hút hàng chục nghìn du khách đến trải nghiệm thực tế. Đồng thời, di sản này cũng được đưa vào chương trình giáo dục nghệ thuật tại các trường học để nuôi dưỡng tình yêu văn hóa cho thế hệ trẻ.

Việc được UNESCO ghi danh không chỉ là sự tôn vinh mà còn là lời cam kết bảo tồn để “màu dân tộc” mãi sáng bừng trên giấy điệp, tiếp tục chảy trôi bền bỉ trong dòng chảy văn hóa của dân tộc.

Tuấn Kiệt